Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

BELEIDSARTIKEL 1: VERSTERKTE INTERNATIONALE RECHTSORDE EN EERBIEDIGING VAN MENSENRECHTEN

A. Algemene beleidsdoelstelling

Een goed functionerende internationale rechtsorde is onlosmakelijk verbonden met de realisatie van de andere doelstellingen van het Nederlandse buitenlandbeleid. Een sterke internationale rechtsorde is immers essentieel voor een meer rechtvaardige, vreedzame en welvarende wereld, waarin de beginselen van vrijheid, gelijkheid, democratie en menselijke waardigheid op duurzame wijze worden gewaarborgd. Nederland zet zich hiervoor in. Specifieke aandacht gaat daarbij uit naar het mensenrechtenbeleid.


Versterking van de internationale rechtsorde betreft niet alleen het vastleggen van normen, maar vooral ook zorgdragen voor naleving ervan en waar nodig optreden tegen schenders van deze normen. Daarbij zijn rechtstoegang en rechtspraak onmisbare instrumenten. Een goede rechtsgang, zowel nationaal als internationaal, is nog lang niet overal gewaarborgd. Internationaal zijn we op de goede weg met de ontwikkeling van de individuele strafrechtspraak, naast de al bestaande mogelijkheden voor geschillenbeslechting tussen staten. Nederland speelt in dit verband een bijzondere rol door een groot aantal van de verantwoordelijke internationale organen te huisvesten.

B. Budgettaire gevolgen van beleid (inclusief budgetflexibiliteit)

Beleidsartikel 1 Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging mensenrechten
Bedragen in EUR 10002005200620072008200920102011
Verplichtingen56 487103 09261 19059 75586 21764 09259 554
        
Uitgaven:       
        
Programma-uitgaven totaal80 46089 72477 79775 19372 14869 92865 390
1.1 Internationale rechtsorde43 05037 40032 00332 00332 00332 00332 003
Juridisch verplicht  100%100%86%83%79%
Overig verplicht  0%0%14%16%18%
Beleidsmatig nog niet ingevuld  0%0%0%1%3%
1.2 Mensenrechten28 50235 37529 05928 79027 13727 13727 137
Juridisch verplicht  78%74%68%64%63%
Overig verplicht  22%26%20%17%17%
Beleidsmatig nog niet ingevuld  0%0%12%19%20%
1.3 Internationale juridische instellingen8 90816 94916 73514 40013 00810 7886 250
Juridisch verplicht  58%51%63%31%25%
Overig verplicht  42%1%0%30%25%
Beleidsmatig nog niet ingevuld  0%48%37%39%50%

C. Operationele doelstellingen en instrumenten

Operationele doelstelling 1

Een goed functionerende internationale rechtsorde.

Met de VN-Top van september 2005 in New York is hervorming van het multilaterale systeem in de politieke en publieke schijnwerpers gebracht. Het jaar 2006 stond vooral in het teken van de follow-up van deze Top. Op een aantal dossiers is inmiddels vooruitgang geboekt: de Vredesopbouwcommissie en de Mensenrechtenraad zijn daadwerkelijk opgericht, het VN-noodhulpfonds is aanzienlijk uitgebreid en het Bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten is substantieel versterkt. Ook is een aanvang gemaakt met een ingrijpende wijziging van de wijze waarop VN-organisaties op landenniveau opereren. Nederland vervult hierin een voortrekkersrol vooral via door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking opgerichte groep van gelijkgezinde landen, de G-13. Ingezet wordt op het beginsel van «Four ones»: één VN-kantoor, één VN-vertegenwoordiger, één VN-programma en begroting en één VN-financieringsmechanisme. Tenslotte is het proces van managementhervorming binnen de VN in de steigers gezet. Op de dossiers betreffende terrorismebestrijding en hervorming van de Veiligheidsraad is echter vrijwel geen voortgang geboekt. Het begin van de werkzaamheden van de Vredesopbouwcommissie en de Mensenrechtenraad verloopt moeizaam. De verwachtingen ten aanzien van het in februari 2006 door de SGVN ingestelde High-level Panel on system wide coherence zijn hooggespannen. De voorstellen van dit panel moeten leiden tot ingrijpende hervorming van de manier waarop de VN-organisaties op landenniveau samenwerken en tot betere resultaten voor de ontwikkelingslanden, met het oog op een efficiëntere en effectievere VN.


Op tal van beleidsterreinen bestaat behoefte om recht te ontwikkelen of vast te leggen, in het bijzonder op de volgende terreinen: internationaal strafrecht, rechten van de mens, wapenbeheersing, bescherming van het milieu en beheer van internationale gebieden. In het bijzonder is Nederland als lid van de internationale gemeenschap medeverantwoordelijk voor het gemeenschappelijk beheer van internationale gebieden (de volle zee en de diepzeebodem, de kosmische ruimte en Antarctica). In de internationale rechtsorde ontbreekt echter een centraal gezag om toezicht te houden op de naleving van rechtsregels. Dit kan mede worden ondervangen door gerichte internationale afspraken om de naleving te bevorderen en veilig te stellen of schade aan andere staten of internationale gebieden te herstellen of te vergoeden. Het belang van rechtsregels op de bovengenoemde terreinen en een betere naleving van de bestaande rechtsregels en de wijze waarop Nederland hier concreet aan wil bijdragen, wordt verder uitgewerkt in andere beleidsartikelen.


Voorts kan het functioneren van de internationale rechtsorde en de naleving van internationaal recht worden bevorderd door een ruimere aanvaarding van de rechtsmacht van het Internationaal Gerechtshof. Daarmee worden de mogelijkheden vergroot dat staten onderlinge geschillen voorleggen aan dit Hof en wordt het Hof in staat gesteld in de huidige snel integrerende wereld een prominentere rol te spelen.

Voorts is hier van belang de uitbreiding van de rechtsmacht van het Internationaal Strafhof tot het misdrijf agressie. Het Statuut van Rome (1998) kent het Internationaal Strafhof rechtsmacht toe over genocide, oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en het misdrijf agressie, met dien verstande dat de rechtsmacht over het laatstgenoemde misdrijf pas effectief wordt nadat dit is gedefinieerd. Over de definitie vindt internationaal overleg plaats, met het oog op de herzieningsconferentie van het statuut in 2009. Nederland draagt actief aan dit overleg bij.


Voor een goed functionerende internationale rechtsorde, tenslotte, zijn vanuit Nederlandse optiek naast de VN tal van andere internationale en multinationale organisaties essentieel, in het bijzonder de NAVO, EU, OVSE en Raad van Europa. Deze komen in andere beleidsartikelen aan de orde.

Na te streven resultaten

• Actieve Nederlandse bijdrage aan het verdere proces van hervorming van het multilaterale stelsel als vervolg op de VN-Top van 2005. Het is daarbij van groot belang dat de nieuwe Mensenrechtenraad en de nieuwe Vredesopbouwcommissie hun beoogde rol effectief kunnen gaan spelen. Tevens wordt de wijze van functioneren van VN-organisatie op landenniveau verbeterd en wordt het proces van managementhervorming binnen de VN met kracht ingezet.

• Bredere aanvaarding van de rechtsmacht van het Internationaal Gerechtshof.

• Totstandkoming van rechtsregels over onder meer het misdrijf «agressie» in het kader van het Statuut van het Internationaal Strafhof. Gestreefd wordt naar afronding in 2009.

Instrumenten/activiteiten

Nederland zal in 2007 het belang van een adequate follow-up van de VN-Top blijven benadrukken en gerichte ondersteuning geven om dossiers vlot te trekken of de vaart erin te houden. De opvolging van de aanbevelingen van het door de SGVN ingestelde High-level Panel on system wide coherence, gericht op ingrijpende hervorming van de manier waarop de VN-organisaties op landenniveau opereren, krijgt in dit verband alle aandacht. Als lid van de Vredesopbouwcommissie zal Nederland zich sterk maken om zo snel mogelijk over te gaan tot landenspecifieke bijeenkomsten teneinde te komen tot een integrale strategie voor vredesopbouw in betrokken landen. Op het terrein van managementhervorming zal Nederland in EU-verband de door de SGVN ingezette lijn van mandatenherziening en afslanking van het VN-secretariaat ondersteunen.

Operationele doelstelling 2

Bescherming van de rechten van de mens.

Nederland zet zich actief in voor de bescherming en bevordering van de rechten van de mens. In 2007 zal de nadruk liggen op de vormgeving en implementatie van de in 2006 van start gegane Mensenrechtenraad. Als lid van de Mensenrechtenraad tot zomer 2007 zal Nederland zich inzetten voor een toonaangevende rol van dit nieuwe VN-forum op het terrein van bescherming van rechten van de mens. Ook daarna zal Nederland zich hiervoor, onder meer via het EU-kanaal, blijven inzetten. Specifieke aandacht in het Nederlandse mensenrechtenbeleid zal uitgaan naar rechten van vrouwen, waaronder seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) en gezondheid (zie ook de beleidsartikelen 5.3, 5.4 en 5.5), mensenrechten en terrorismebestrijding, mensenrechten in het Midden – Oosten en de mensenrechtenbenadering. Ten behoeve van financiering uit de strategische faciliteit mensenrechten zullen prioritaire thema’s zijn: vrijheid van meningsuiting, religieuze tolerantie, doodstraf, marteling, mensenrechtenactivisten, geweld tegen vrouwen en straffeloosheid en rechtsstaat.


Effectindicatoren zijn trends op het terrein van mensenrechten, zoals ten aanzien van doodstraf en marteling. Hierover rapporteren onder andere de speciale rapporteurs van de VN, de EU en gezaghebbende internationale NGO’s (zoals onder andere Amnesty International, Human Rights Watch en Federation Internationale de Droit de L’homme).

Doelstelling: bescherming van de rechten van de mens
IndicatorStand van zakenVerwachting eind 2007
(gedeeltelijke) afschaffing van de doodstraf voor alle misdrijven86 landen (2006)90 landen
Partijen bij het VN-antimartelverdrag141 landen (2006)148 landen
Partijen bij het optioneel protocol bij het VN-antimartelverdrag20 landen (2005)20 landen

Na te streven resultaten

• Werkbare procedureregels voor de Mensenrechtenraad: landenspecifieke situaties worden behandeld, grove mensenrechtenschenders hebben geen zitting in de Raad, of kunnen indien nodig worden geschorst, de positie van NGO’s, speciale procedures en waarnemers is op dezelfde wijze geregeld als voor de Mensenrechtencommissie, er is een periodieke toetsing overeengekomen waarvan de uitkomsten verbonden zijn aan concrete maatregelen.

• Verbetering resultaten van mensenrechten- en goed bestuur projecten in niet-partnerlanden door effectievere Faciliteit Strategische Activiteiten Mensenrechten en Goed Bestuur (FSA) op basis van een daartoe uitgevoerde evaluatie.

• Bevorderde aandacht voor de economische, sociale en culturele rechten, onder andere in politieke dialogen en binnen de Mensenrechtenraad en de Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties via resoluties en speciale rapporteurs.

• Aanname door de Derde Commissie van een door Nederland ingediende resolutie die oproept tot een campagne ter bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen.

• Een geoperationaliseerd Europees Grondrechtenbureau waarbij overlap met de Raad van Europa voorkomen is.

• Integratie van mensenrechten in de Ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s van 24 van de 36 partnerlanden.

Activiteiten/instrumenten

Nederland zal zich in EU- en VN-verband inzetten om van de Mensenrechtenraad een effectief forum te maken. De mensenrechtenbenadering zal worden bevorderd door beleids- en instrumentontwikkeling en via het bilaterale kanaal worden uitgevoerd. Hierbij zal nauw samengewerkt en afgestemd worden met VN-organisaties en Nederlandse en internationale NGO’s. De FSA, die nu drie jaar bestaat, zal worden geëvalueerd en de uitkomsten zullen worden vertaald naar beleid. Er zal een verhoging plaatsvinden van de uitgaven in de Midden-Oosten-regio met een derde (van 3 naar 4 miljoen EUR). De Mensenrechten-ambassadeur zal zich inzetten voor implementatie en draagvlak voor de mensenrechtenbenadering en een goede invulling van de FSA met de nadruk op landen waar de mensenrechtensituatie ernstig is en activiteiten nog moeilijk van de grond komen. Prioritaire thema’s in de dialoog, onder andere richting de Arabische wereld, zijn vrijheid van meningsuiting, vrouwenrechten en vrijheid van religie. Daarnaast zal de Mensenrechtenambassadeur contacten onderhouden met het maatschappelijk middenveld. Indien nodig zal Nederland, bij voorkeur in EU-verband, landen aanspreken op specifieke schendingen door middel van bijvoorbeeld demarches en verklaringen.

Operationele doelstelling 3

Goed functionerende internationale juridische instellingen in Den Haag (juridische hoofdstad).

Nederland staat wereldwijd bekend als vestigingsplaats van instellingen op het gebied van internationaal recht en vrede. Nederland is gastland voor het Internationale Gerechtshof, dat in 2006 zijn zestigjarig bestaan vierde, en van het Permanente Hof van Arbitrage, het Internationale Tribunaal voor het voormalige Joegoslavië, het Internationale Tribunaal voor Rwanda, de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht, het Internationale Strafhof, het Iran-VS Claims Tribunaal, Eurojust en Europol. In Den Haag vindt tevens het proces tegen Charles Taylor plaats. De regering heeft daarmee ingestemd vanwege de risico’s die zijn verbonden aan berechting in Freetown. Het Speciale Hof voor Sierra Leone maakt hiertoe gebruik van faciliteiten van het Internationaal Strafhof.

De rol van Nederland als gastland van deze juridische instellingen past niet alleen goed in het grondwettelijk vastgelegde streven ter bevordering van de internationale rechtsorde, maar biedt ook een prestigieuze kennis-infrastructuur waar Nederland trots op kan zijn. De komende jaren zal verder worden bezien op welke wijze aan deze kennis-infrastructuur grotere internationale bekendheid kan worden gegeven. Samenwerking met organisaties als de Hague Academic Coalition staat hierbij centraal.

Na te streven resultaten

• Bevordering van de integriteit en universaliteit van het Internationaal Strafhof.

• Afgeronde en ondertekende zetelovereenkomst met het Internationaal Strafhof.

• Adequate implementatie van de zetelovereenkomst met Eurojust.

• Start van een onderzoek naar de wijze waarop de ontsluiting van het in Nederland aanwezige internationaalrechtelijk kapitaal kan worden bevorderd, als onderdeel van de onder 8.4 genoemde doelstellingen op het gebied van Nederland Gastland.

• Ontwikkeling van een beleidskader waarbinnen samenwerking met organisaties als de The Hague Academic Coalition kan plaatsvinden, als onderdeel van de te ontwikkelen strategische visie Nederland Gastland (zie ook art. 8.4).

Instrumenten/activiteiten

Ter bevordering van ratificatie en implementatie van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof levert Nederland financiële, technische en politieke steun aan internationale (non-)gouvernementele organisaties (NGO’s) en individuele landen. De ondersteuning van het functioneren van het Internationaal Strafhof vindt plaats door diplomatieke en politieke inzet, in bilateraal en multilateraal verband. Om de tekst van de zetelovereenkomst tussen Nederland en het Internationaal Strafhof aan de Statenpartijen te kunnen presenteren, voert Buitenlandse Zaken afrondende onderhandelingen met het bestuur van deze organisatie en betrokken Nederlandse partijen (vakdepartementen, gemeente Den Haag).

Het streven naar versterking van Den Haag als juridisch centrum van de wereld en als kennisnetwerk wordt door Buitenlandse Zaken op verschillende terreinen beleidsmatig ondersteund.

D. Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid

Operationele doelstellingTitel van de evaluatieJaar van afronding 
  200420052006200720082009
 Beleidsdoorlichtingen      
1.3Nederland als gastheer voor internationale organisaties (zie ook beleidsart. 8)    X 
 Effectenonderzoekex post en overig      
 Evaluatieonderzoek      
1.2Mensenrechtenbeleid  X   
1.3Evaluatiebeleidsmatige ondersteuning internationale juridische instellingen     X