Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

ARTIKEL 12. TEGEMOETKOMING ONDERWIJSBIJDRAGE EN SCHOOLKOSTEN

12.1 Algemene beleidsdoelstelling: waarborgen financiële toegankelijkheid van het onderwijs

Omschrijving

Onderwijs levert een belangrijke bijdrage aan de bevordering van een duurzame groei van de Nederlandse (kennis)economie en de maatschappelijke participatie van burgers. OCW waarborgt met de WTOS de toegankelijkheid van en de deelname aan het onderwijs door de financiële belemmeringen van deelname weg te nemen voor de volgende doelgroepen:

• Ouders van scholieren in het voortgezet onderwijs en de beroepsopleidende leerweg tot 18 jaar (TS17-); Het kabinet is voornemens per 1 januari 2009 hoofdstuk drie van de WTOS te integreren in de Wet op de kindertoeslag. Zie hiervooor paragraaf 12.3.1.

• scholieren in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder (vo18+);

• (deeltijd)studenten in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (TS 18+, vavo) en

• studenten aan de lerarenopleiding die geen recht (meer) hebben op studiefinanciering op grond van de WSF 2000 (TS 18+, tlo).

Verantwoordelijkheid van de minister

De toegankelijkheid van het onderwijs in Nederland is de directe verantwoordelijkheid van de overheid. Ouders zijn er verantwoordelijk voor dat hun kind onderwijs volgt. Daar waar ouders gezien hun inkomen niet draagkrachtig genoeg zijn om de kosten van hun schoolgaande (minderjarige) kinderen alleen te dragen, voorziet de overheid in een (gedeeltelijke) tegemoetkoming. Vanaf 18 jaar ligt de verantwoordelijkheid voor het volgen van onderwijs primair bij de leerling/student zelf. Hij/zij komt daarmee zelf in aanmerking voor een tegemoetkoming.

Kritische succesfactoren

• De conjuncturele ontwikkeling (gebruik van de regeling).

• De beheersing van het prijsniveau van de schoolkosten.

• Het gebruik van de regeling (attitude).

Meetbare gegevens

Het beleid is gericht op de optimalisering van de deelname van burgers aan het onderwijs. De WTOS draagt hieraan bij door de financiële toegankelijkheid van het onderwijs te waarborgen.

Tabel 12.1 Onderwijsdeelname naar leeftijd
 15 jaar16 jaar17 jaar
Deelnamepercentage 200599,995,986,1

Bron: OCW (CFI), Leerlingen- en studententelling 2005


De onderwijsdeelname geeft hierbij een indicatie van de toegankelijkheid. Voor bovenstaande indicator is in relatie tot de WTOS geen streefwaarde geformuleerd, omdat de resultaten het gevolg zijn van een breed scala van factoren en niet alleen de WTOS.

12.2 Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 12.2 budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
 2005200620072008200920102011
Verplichtingen285 295303 765307 796312 754313 192311 180307 032
Waarvan garantieverplichtingen       
Totale uitgaven (programma + apparaat)285 295303 765307 796312 754313 192311 180307 032
        
Programma-uitgaven285 295303 765307 796312 754313 192311 180307 032
TS 17–*204 717214 600218 500220 100218 900217 700217 300
Vo 18+51 33159 70059 80062 80064 10063 70062 900
– waarvan niet relevante uitgaven9871 0001 0001 1001 1001 1001 100
TS 18+ vavo1 2891 3001 3001 3001 3001 3001 300
TS 18+ tlo10 95811 10011 10011 10011 10011 10011 100
Beheersing schoolkosten in het vo en de bolOnderdeel van stelselonderhoud  
        
Programma-uitgaven overig       
IB-Groep17 00017 06517 09617 45417 79217 38014 432
Ontvangsten18 49212 5009 5009 5009 5009 5009 500
TS 17–6 0194 0003 1003 1003 1003 1003 100
Vo 18+11 7828 0006 0006 0006 0006 0006 000
TS 18+691500400400400400400

* In deze cijfers is nog geen rekening gehouden met de integratie in de kindertoeslag.


Een nadere specificatie van de raming van de uitgaven per instrument is opgenomen in paragraaf 12.3 (operationele doelstellingen).

Tabel 12.3 budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
 20072008200920102011
Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)290 700295 300295 400293 800292 600
Totaal juridisch verplicht290 700295 300295 400293 800292 600
TS 17–218 500220 100218 900217 700217 300
• Juridisch verplicht218 500220 100218 900217 700217 300
      
Vo 18+59 80062 80064 10063 70062 900
• Juridisch verplicht59 80062 80064 10063 70062 900
      
TS 18+ vavo1 3001 3001 3001 3001 300
• Juridisch verplicht1 3001 3001 3001 3001 300
      
TS 18+ tlo11 10011 10011 10011 10011 100
• Juridisch verplicht11 10011 10011 10011 10011 100

Alle uitgaven onder dit artikel zijn wettelijke uitgaven, namelijk gebaseerd op de WTOS. De mate van budgetflexibiliteit wordt bepaald door de mate waarin de wet en de daarop gebaseerde regelingen gewijzigd kunnen worden.

12.3 Operationele doelstellingen (stelsel)

Bij de meetbare gegevens per operationele doelstelling zijn geen basiswaarden en streefwaarden vastgesteld. Uitgangspunt is dat de WTOS wordt benut door de groepen voor wie ze bedoeld is. Tot op heden is geen onderzoek gedaan naar het niet-gebruik van de regeling. Om hier meer zicht op te krijgen wordt onderzoek verricht naar de groep die geen gebruik maakt van de regeling. Het onderzoek wordt vanwege de omvang van de groep beperkt tot TS17– (bijna 90% van de WTOS-ontvangers valt onder TS17–). Op grond van de onderzoeksresultaten zal worden bezien of de formulering van een basiswaarde en een streefwaarde op het onderdeel «niet-gebruik» zinvol en relevant is.

12.3.1 Waarborgen financiële toegankelijkheid onderwijs voor scholieren tot 18 jaar (TS 17–)

Motivatie

Scholieren tot 18 jaar in het voortgezet onderwijs en de beroepsopleidende leerweg financieel in staat stellen om onderwijs te volgen.

Instrumenten

Een genormeerde inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de schoolkosten en de onderwijsbijdrage om minder draagkrachtige ouders bij te staan. Het betreft leerlingen waarbij het ouderlijk gezinsinkomen in 2004 maximaal circa € 29 500 bedroeg. Boven dit inkomen wordt een glijdende schaal gehanteerd en kunnen ouders in aanmerking komen voor een gedeeltelijke tegemoetkoming. Een beperkte groep leerlingen komt in aanmerking voor de tegemoetkoming onderwijsbijdrage.


Het bestaan van de regeling wordt via de IB-Groep onder de aandacht gebracht bij ouders en scholieren.

Integratie WTOS (TS17-) in de kindertoeslag

Het kabinet is voornemens per 1 januari 2009 hoofdstuk drie van de Wet Tegemoetkoming Onderwijsbijdrage en Schoolkosten (WTOS) te integreren in de Wet op de kindertoeslag. De burger kan dan bij één loket terecht voor de kindertoeslag waar de tegemoetkoming voor schoolkosten een integraal onderdeel van is. Daardoor zal het gebruik van de regeling verruimd worden en zal niet-gebruik dalen. Bovendien leidt deze integratie tot efficiencyvoordelen in de uitvoering. Deze integratie zal bij separaat wetsvoorstel worden voorgelegd. De met de huidige WTOS samenhangende uitgaven zullen vanaf 2009 naar de begroting van SZW worden overgeboekt. Gegeven de directe beleidsverantwoordelijkheid van OCW voor de kosten van schoolboeken zal het in de kindertoeslag geïntegreerde deel dat samenhangt met de kosten van studieboeken op de onderwijsbegroting worden verantwoord. Deze wijziging is nog niet in de voorliggende cijfers verwerkt.

Meetbare gegevens (raming)

Tabel 12.4 Gebruikers TS 17- naar onderwijssoort
 20042005200620072008200920102011
Aantal gebruikers TS 17–365 792363 679376 600379 800383 200380 800378 600377 800
• waarvan vo292 506290 496299 300299 000296 800294 000292 500292 300
• waarvan bol73 28673 18377 30080 80086 40086 80086 10085 500
Percentage gebruikers TS 17-        
• vo31,4%29,9%29,9%29,9%    
• bol43,8%41,5%41,5%41,5%    

Bron 2004 en 2005: realisatiegegevens IB-Groep, Bron 2006–2011: referentieraming 2006/ramingsmodel SF


Deze gegevens verstrekken een indicatie van het gebruik van de regeling. Aangezien de tegemoetkoming inkomensafhankelijk is, komen alleen ouders van leerlingen beneden de vastgestelde inkomensgrens in aanmerking voor een tegemoetkoming.

Raming uitgaven TS 17–

De hoogte van de tegemoetkoming is genormeerd. De normbedragen voor de tegemoetkoming worden jaarlijks geïndexeerd.

Tabel 12.5 Normbedragen WTOS hoofdstuk III (TS 17–) in euro’s (in schooljaar 2006/2007)*
 vo-onderbouwVo-bovenbouwBolVso
Schoolkosten577,77655,73967,99

* Het betreft de normbedragen bij een maximale tegemoetkoming.


Tabel 12.6 geeft de begrote uitgaven weer.

Tabel 12.6 Uitgaven TS17- naar onderwijssoort (x € 1 miljoen)*
 2005200620072008200920102011
Vo154,8166,2166,9165,6164,2163,4163,4
bol49,948,451,654,554,754,353,9
Totaal204,7214,6218,5220,1218,9217,7217,3

Bron 2005: realisatiegegevens IB-Groep. Bron 2006–2011: referentieraming 2006/ramingsmodel WTOS.

* In deze cijfers is nog geen rekening gehouden met de integratie in de kindertoeslag.

12.3.2 Waarborgen toegankelijkheid onderwijs voor scholieren in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder (vo 18+)

Motivatie

Scholieren van 18 jaar en ouder (tot en met 30 jaar) in het voortgezet onderwijs financieel in staat stellen hun opleiding in het voortgezet onderwijs af te ronden.

Instrumenten

• Inkomensonafhankelijke basistoelage voor de kosten van levensonderhoud

• Ouderinkomen afhankelijke toelage voor de schoolkosten (bij een gezinsinkomen in 2004 van maximaal € 29 482, daarboven wordt een glijdende schaal gehanteerd).


Met ingang van het schooljaar 2005–2006 is het lesgeld afgeschaft voor leerlingen in het vo en deelnemers in de bol van 16 en 17 jaar. Omdat het lesgeld is afgeschaft, is de bijbehorende tegemoetkoming in het lesgeld op grond van de WTOS niet meer nodig en daarom eveneens afgeschaft vanaf 1 augustus 2005. Dit laatste geldt niet voor een beperkte groep leerlingen die niet profiteert van het afschaffen van het lesgeld, maar wel nadeel zou hebben van het afschaffen van de tegemoetkoming in het lesgeld.


Het bestaan van de regeling wordt via de IB-Groep onder de aandacht gebracht bij ouders en scholieren.

Meetbare gegevens (raming)

Tabel 12.7 Aantal gebruikers vo 18+ naar onderwijssoort
 20042005200620072008200920102011
Aantal gebruikers vo 18+28 67629 59731 40032 80034 60035 40035 20034 600
• waarvan vso1 7921 9272 1002 2002 4002 5002 6002 600
• waarvan vo26 88427 67029 30030 60032 20032 90032 60032000

Bron 2004 en 2005: realisatiegegevens IB-Groep, Bron 2006–2011: referentieraming 2006/ramingsmodel SF.


Tabel 12.8 Percentage gebruikers vo 18+ naar onderwijssoort en soort toelage
 2004200520062007
vso uitwonend26,5%25,3%25,3%25,3%
vso thuiswonend73,5%74,7%74,7%74,7%
waarvan lesgeld/overige schoolkosten18,0%14,4%14,4%14,4%
vo uitwonend7,4%7,1%7,1%7,1%
vo thuiswonend92,6%92,9%92,9%92,9%
waarvan lesgeld/overige schoolkosten33,4%33,3%33,3%33,3%

Bron 2004 en 2005: realisatiegegevens IB-Groep.


Deze gegevens verstrekken een indicatie van het gebruik van de regeling. De basistoelage is een inkomensonafhankelijke toelage waar alle leerlingen in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder voor in aanmerking komen. De meeste leerlingen wonen nog bij hun ouders en krijgen dus een basistoelage voor thuiswonenden.

Raming uitgaven vo 18+

De toelage voor vo 18+ bestaat uit een basistoelage (tabel 12.9), eventueel aangevuld met de ouderinkomensafhankelijke tegemoetkoming.

Tabel 12.9 Basistoelage WTOS hoofdstuk IV (vo18+) in euro’s (in schooljaar 2006/2007)
Basistoelage per maandvo/vso
thuiswonenden96,86
uitwonenden225,81

De totale uitgaven zijn begroot in tabel 12.10 Naast de uitgaven die voortvloeien uit de verstrekte tegemoetkoming worden er nog beperkt leningen verstrekt.

Tabel 12.10 Uitgaven vo 18+ (x € 1 miljoen)
 2005200620072008200920102011
Vo/vso (gift)50,358,758,861,763,062,661,8
leningen1,01,01,01,11,11,11,1
Totaal51,359,759,862,864,163,762,9

Bron 2005: realisatiegegevens IB-Groep. Bron 2006–2011: referentieraming 2006/ramingsmodel WTOS.


Voor het schooljaar 2005–2006 is de (inkomensafhankelijke) tegemoetkoming in de schoolkosten voor meerderjarige scholieren in het voortgezet onderwijs en in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs met maximaal € 46,67 per maand verhoogd. De tegemoetkoming in de schoolkosten wordt hiermee als middel gebruikt om inkomensafhankelijke compensatie voor de gestegen ziektekosten mogelijk te maken.

12.3.3 Waarborgen toegankelijkheid onderwijs voor (deeltijd)-studenten in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (TS 18+ vavo)

Motivatie

(Deeltijd)studenten in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) in staat stellen zonder financiële belemmeringen een diploma in het voortgezet onderwijs te behalen.

Instrumenten

Een inkomensafhankelijke tegemoetkoming voor minder draagkrachtige (deeltijd)studenten in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs. Het is een specifieke regeling waarvoor een beperkte groep studenten in aanmerking komt. Het bestaan van deze regeling wordt via de IB-Groep onder de aandacht gebracht bij de doelgroep.

Meetbare gegevens (raming)

Tabel 12.11 Aantal gebruikers TS 18+ vavo
 20042005200620072008200920102011
Aantal gebruikers TS 18+ vavo3 3322 7422 7002 7002 7002 7002 7002 700

Bron 2004 en 2005 : IB-Groep; Bron 2006–2011: ramingsmodel WSF.


Deze indicator geeft een beeld van het gebruik van de betreffende regeling.

Raming uitgaven TS18+ vavo

De tegemoetkoming voor TS 18+ vavo (tabel 12.12) bestaat uit de onderdelen schoolkosten en onderwijsbijdrage. Deze tegemoetkoming is afhankelijk van het eigen inkomen en van het aantal lesminuten per week.

Tabel 12.12 Normbedragen WTOS hoofdstuk V, ts18+ vavoin euro’s (in schooljaar 2006/2007)
  vavo
 Lesminuten per week 
Schoolkosten270–540 min181,32
 > 540 min269,15
Onderwijsbijdrage270–540 min198,40
 > 540 min297,60

De totale uitgaven zijn begroot in tabel 12.13.

Tabel 12.13 Uitgaven TS 18+ vavo naar onderwijssoort (x € 1 miljoen)
 2005200620072008200920102011
Vavo1,31,31,31,31,31,31,3

Bron 2005: realisatiegegevens IB-Groep. Bron 2006–2011: ramingsmodel WTOS.

12.3.4 Waarborgen toegankelijkheid onderwijs voor studenten aan de lerarenopleiding (TS 18+ tlo)

Motivatie

Potentiële studenten aan de lerarenopleiding financieel in staat stellen de overstap naar het onderwijs te maken om zodoende bij te dragen aan de oplossing van het lerarentekort.

Instrument

Een inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de studiekosten en/of de onderwijsbijdrage voor studenten aan de lerarenopleiding, die niet in aanmerking komen voor studiefinanciering op grond van de WSF 2000. Het bestaan van deze regeling wordt via de IB-Groep en via de lerarenopleidingen onder de aandacht gebracht bij de doelgroep.

Meetbare gegevens (raming)

Tabel 12.14 Aantal gebruikers van de regeling TS 18+ tlo
 20042005200620072008200920102011
Aantal gebruikers van de regeling TS18+ tlo13 3559 6889 7009 7009 7009 7009 7009 700

Bron 2004 en 2005: IB-Groep; Bron 2006–2011: referentieraming 2006/ramingsmodel WTOS.


Deze indicator geeft een beeld van het gebruik van de regeling.

Raming uitgaven TS18+ tlo

De tegemoetkoming voor TS18+ tlo (tabel 12.15) bestaat uit de onderdelen schoolkosten en onderwijsbijdrage.

Tabel 12.15 Normbedragen WTOS hoofdstuk V, ts18+tlo in euro’s (in schooljaar 2006/2007)
 ho
Schoolkosten629,04
Onderwijsbijdrage567,23

De totale uitgaven zijn begroot in tabel 12.16.

Tabel 12.16 Uitgaven TS 18+ tlo (x € 1 miljoen)
 2005200620072008200920102011
tlo10,911,111,111,111,111,111,1

12.3.5 Beheersing schoolkosten in het voortgezet onderwijs en de beroepsopleidende leerweg

Motivatie

De kosten voor ouders en overheid beheersbaar houden (in relatie tot WTOS)

Instrumenten

• Het monitoren van de kwantitatieve ontwikkeling van de schoolkosten in het vo en de bol (2006). Mede naar aanleiding van deze onderzoeksresultaten zal de reiskostenproblematiek van minderjarige deelnemers in de bol nader worden geanalyseerd.

• De stimulering van zelfregulering (gedragscode vo, faciliteren van werkconferenties) en het monitoren van de mate waarin zelfregulering van de grond komt.

• Wetgeving medezeggenschap


Deze instrumenten zijn gericht op de scholen en de (ouders van) leerlingen/deelnemers in het vo en de bol.

Meetbare gegevens

• Ten aanzien van de monitor acceptatiegraad gedragscode: het percentage scholen dat de gedragscode over heeft genomen. Uit het onderzoek van TNS NIPO blijkt dat 250 scholen de gedragscode onderschrijven ( kamerstuk 30 300 VIII, nr. 244).

• Ten aanzien van de monitor ontwikkeling schoolkosten: de procentuele ontwikkeling van de schoolkosten ten opzichte van 2003. De schoolkostenmonitor 2006 zal hier meer inzicht in geven.

• Ten aanzien van welke reiskosten minderjarige deelnemers in de bol maken: deze vraag zal eveneens deel uitmaken van de schoolkostenmonitor 2006.

12.4 Overzicht evaluatieonderzoeken

Algemene/operationele doelstellingOnderwerpPlanning onderzoekSoort onderzoek
WTOSalgemeenFunctioneren van de WTOS in zijn geheel.2006Beleidsdoorlichting
Financiële toegankelijkheid onderwijs voor scholieren tot 18 jaar (TS 17–)Niet-gebruik regeling TS 17–2006 (resultaten medio 2006)Evaluatie