Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

10. FINANCIEEL BELEID BUDGETDISCIPLINESECTOR SOCIALE ZEKERHEID EN ARBEIDSMARKT

1. Inleiding

De begroting van SZW verantwoordt de rijksgefinancierde uitgaven ten bedrage van ongeveer 27 miljard in 2007. Daarnaast zijn de uitgaven van de sociale verzekeringswetten, zoals de AOW, Anw, WIA en WW ten bedrage van ongeveer 43 miljard, toegelicht op de verschillende artikelen. Deze uitgaven zijn opgenomen in de budgetdiscipline sector sociale zekerheid en arbeidsmarkt (SZA), waarbij voor de bepaling van de omvang van de totale uitgaven SZA (rijk + fondsen) een aantal correcties van belang zijn4. De belangrijkste is de correctie voor de bijdragen van het rijk aan de fondsen (artikel 34). Deze rijksbijdrage wordt weggelaten om dubbeltellingen te voorkomen. De uitgaven SZA-sector worden geraamd op 58,4 miljard in 2007.


In deze bijlage worden de uitgaven voor de sector SZA integraal en in zijn samenhang beschreven en getoetst aan het vastgestelde kader voor de periode 2004–2007 (ijklijn). In de uitgavenraming wordt voorts rekening gehouden met zowel het gerealiseerde als voorgenomen beleid in de sector SZA.


Voor de premie-gefinancierde uitgaven worden door de minister van SZW de desbetreffende premiepercentages volks- en werknemersverzekeringen voor 2007 vastgesteld. De voorstellen hiertoe zijn in deze bijlage opgenomen. Deze premiestelling heeft het kabinet beoordeeld binnen het totale lastenkader, de koopkrachtontwikkeling en het gewenste EMU-saldo. Het saldo van de premie-inkomsten en de uitgaven (exploitatiesaldi van de fondsen) telt mee voor het EMU-saldo. Het kabinet heeft mede willen streven naar een evenwicht voor tussen premie-inkomsten en premie-gefinancierde uitgaven (lastendekkende premies) voorzover dit binnen het macro-economische beleid kon worden ingepast.


In onderstaande tabel zijn een aantal kengetallen samengevat. Hieruit blijkt dat de uitgaven SZA stijgen van 56,8 miljard in 2006 naar 58,4 miljard in 2007. Ten opzichte van het kader opgesteld bij het hoofdlijnenakkoord is er een onderschrijding van 0,9 miljard in 2006 en een geringe overschrijding van 0,0 miljard in 2007. Het aantal uitkeringsgerechtigden in procenten van werkenden daalt met bijna 2%-punt en het exploitatiesaldo van de fondsen laat een beperkt overschot zien in 2007. Dit overschot is ongeveer in lijn met een lastendekkende premiestelling gemeten over een conjunctuurcyclus heen (Kamerstukken II, 2005–2006, 30 300 XV, nr. 123, Tweede Kamer).

Tabel 1: Kengetallen ontwikkeling in de sector sociale zekerheid en arbeidsmarkt
 20062007
Totale uitgaven SZA (in miljarden euro’s)56,858,4
   
Uitkomst toetsing aan ijklijn SZA (in miljarden euro’s)– 0,90,0
   
Uitgaven SZA in procenten BBP (%)10,910,5
   
Aantal uitkeringsgerechtigden (aantal in miljoenen)4,24,1
waarvan ouder dan 65 jaar2,42,4
Aantal uitkeringsgerechtigden in procenten werkenden (%)67,765,8
   
Exploitatiesaldi fondsen (in miljarden euro’s)0,00,2
Effect op EMU-saldo (in % BBP)0,00,0

2. Uitgangspunten en raming uitgavenontwikkeling SZA

De uitgavenraming sociale zekerheid en arbeidsmarkt is gebaseerd op de MEV 2007. Dit betekent dat rekening is gehouden met een economische groei van 3¼% voor 2006 en 3% voor 2007 en een werkloze beroepsbevolking van 402 000 in 2006 en 345 000 in 2007. Sinds 2005 is de werkloosheid aan het dalen. In de MEV wordt opgemerkt dat door de sterke groei in 2006 en 2007 de werkloosheid in 2007 onder het evenwichtsniveau uitkomt. Deze ontwikkeling is aanmerkelijk gunstiger dan ten tijde van het Hoofdlijnenakkoord in juni 2003.

Grafiek 1: Werkloze beroepsbevolking van 2003–2007



kst99344_2_16.gif

In onderstaande tabel is de raming van de volume-ontwikkelingen binnen de sociale zekerheid opgenomen. Uit deze tabel blijkt dat de raming van de werkloosheidsuitkeringen een aanzienlijke daling laat zien van ongeveer 55 000 uitkeringen in 2007 en het volume arbeidongeschiktheid (WAO/WIA) daalt met bijna 30 000 uitkeringen in 2007. Ook het volume Anw-gerechtigden daalt. Alleen het aantal Aow-gerechtigden stijgt wegens de vergrijzing met ongeveer 35 000 personen. De daling in de werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen compenseert in meer dan voldoende mate de stijging van de AOW-uitkeringen. In deze tabel is het ziekteverzuim in de particuliere sector (loondoorbetalingen) opgenomen omdat dit volume relevant is voor de I/A-verhouding. Het ziekteverzuim stijgt in lijn met de toenemende beroepsbevolking en als gevolg van de verlenging loondoorbetaling bij ziekte. De desbetreffende uitkeringslasten maken geen onderdeel uit van de SZA-sector.

Tabel 2: Volume-ontwikkelingen inactieven conform de definitie van de I/A-verhouding (aantallen in duizenden)
 20062007
werkloosheidsuitkeringen557501
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen858830
Anw-gerechtigden111107
Aow-gerechtigden2 3772 413
Totaal3 9033 851
   
Ziekteverzuim particuliere sector258268
   
Totaal aantal inactieven4 1614 119
Totaal aantal actieven6 1686 273
I/A-verhouding67,565,7

De arbeidsongeschiktheidsuitkeringen zijn inclusief het vangnet ziekteverzuim; de werkloosheidsuitkeringen zijn inclusief die betreffende de Wet Werk en Bijstand en de Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte gewezen werknemers en zelfstandigen (Ioaw/z).


Het totale aantal inactieven daalt van 4161 duizend in 2006 naar 4119 duizend in 2007; deze daling treedt op sinds 2005. De I/A-verhouding daalt sterker namelijk van 67,5% in 2006 naar 65,7% in 2007 wegens de groei van het arbeidsvolume (de noemer).


De algemene prijsontwikkeling in de sector SZA wordt eveneens gebaseerd op de raming van de MEV 2007. De jaarlijkse aanpassing van de uitkering wordt bijna volledig bepaald door de vertaling van de contractloon-ontwikkeling naar het minimumloon en de sociale uitkeringen conform de Wet koppeling met afwijkingsmogelijkheid (WKA). Het kabinet heeft besloten tot herstel van de koppeling vanaf 2006 en het bruto minimumloon en de sociale uitkeringen zijn aangepast met bijna 1,1% in 2006 en 2¼% in 2007.

3. De bijstellingen in de uitgaven SZA en de toetsing aan het uitgavenkader

In onderstaande tabel zijn de bijstellingen in de uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt getoond sinds de vorige begroting van SZW. Onderscheid is gemaakt tussen Macrobijstellingen, Mee- en tegenvallers en bijstellingen op basis van beleid.

Tabel 3: Bijstellingen in de uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en toetsing aan uitgavenkader SZA (in miljarden)
 20062007
Uitgavenniveau Begroting 200657,357,5
   
Macobijstellingen– 0,5– 0,5
wv nominale bijstellingen0,10,0
wv reële ontwikkeling (ruilvoet)0,00,3
wv volume bijstellingen– 0,5– 0,9
   
Mee- en tegenvallers– 0,20,0
   
Beleid0,11,4
uitvoeringskosten UWV0,10,2
verplichte werkgeversbijdrage kinderopvang0,00,5
uitstel wet kinderalimentatie0,00,2
kinderopvang en kinderbijslag0,00,3
invoering kindertoeslag0,00,1
verhoging tegemoetkoming AOW/ANW0,00,1
Overig0,00,1
   
Uitgavenniveau begroting 200756,858,4
   
Uitgavenkader SZA57,758,4
Onderschrijding– 0,90,0

De uitgaven SZA zijn bijgesteld op grond van:

• Macro-economische ontwikkelingen: De nominale ontwikkelingen in de sociale zekerheid zijn opwaarts aangepast voornamelijk omdat thans wordt uitgegaan van een contractloonontwikkeling van 2¼% in 2007, terwijl eerder een toeneming werd verondersteld van 1½%. Wat betreft de volumeontwikkelingen is relevant dat de macrowerkloosheid neerwaarts is aangepast tot 345 000 in 2007 terwijl vorig jaar nog werd uitgegaan van 460 000. Dit heeft geleid tot meevallers in het aantal uitkeringsgerechtigden met een werkloosheidsuitkering.

• Mee- en tegenvallers: De mee- en tegenvallers leiden per saldo tot een meevaller. Enerzijds vallen de uitgaven mee door een lager volume uitkeringen in geval van zwangerschap dan eerder werd geraamd en meevallende volumeontwikkeling in de WIA. Anderzijds treden tegenvallers op veroorzaakt door vertraging van de herbeoordelingsoperatie.

• Beleid

– De uitvoeringskosten zijn opwaarts aangepast wegens hogere kosten voor voornamelijk de genomen maatregelen met betrekking tot de WIA en een fasering van de gereserveerde frictiekosten.

– De werkgeversbijdrage kinderopvang wordt vanaf 2007 collectief vormgegeven via de wachtgeldpremie waardoor ook de desbetreffende uitgaven voortaan binnen het uitgavenkader SZA worden opgevoerd. Overigens staat hier tegenover dat de vrijwillige werkgeversbijdrage voor de kinderopvang vervalt.

– De bijstandsuitgaven zijn opwaarts aangepast omdat de voorgenomen aanscherping van de kinderalimentatie is uitgeboekt.

– Vanaf 2007 is 250 miljoen beschikbaar voor gezinnen met kinderen, waarvan 125 miljoen zal worden besteed aan verlaging tarieven kinderopvang en 125 miljoen aan verhoging kinderbijslag.

– Er wordt vanaf 2006 25 miljoen euro extra besteed aan schuldhulpverlening.

– De AOW- en Anw-tegemoetkoming wordt vanaf 2007 verhoogd met 48 euro per jaar. Dit kost 130 mln.


De aldus resulterende uitgaven SZA kunnen worden getoetst aan het uitgavenkader conform Hoofdlijnenakkoord van juni 2003. Dit laat zien dat er sprake is van een onderschrijding van het uitgavenkader met 0,9 miljard in 2006 en een overschrijding van 0,0 miljard in 2007.

4. Financieringsaspecten sociale verzekeringen

De uitgaven sociale verzekeringen verricht door de fondsen vallend onder de SVB en het UWV (te onderscheiden van de rijksgefinancierde uitgaven binnen de sector SZA) worden voornamelijk uit premiemiddelen gefinancierd. Het kabinet stelt de premiepercentages AOW, Anw, WIA-basis en Awf-verzekering voor 2007 eind 2006 vast. Ook stelt hij de ZVW en de AWBZ-premie vast maar deze zorgpremies blijven hier buiten beschouwing. In onderstaande tabel zijn de kabinetsvoorstellen met betrekking tot de vast te stellen premiepercentages voor 2007 vermeld. Deze premiestelling heeft het kabinet beoordeeld binnen het totale lastenkader, de koopkrachtontwikkeling en het gewenste EMU-saldo.

• Wat betreft de premiepercentages AOW en Anw in 2007 stelt het kabinet voor deze vast te stellen op het zelfde niveau als in 2006. Via het instrument van de rijksbijdrage zal het AOW-fonds over voldoende middelen kunnen beschikken om de uitkeringen te financieren. De Anw-uitgaven lopen langzaam terug waardoor bij een constant premieniveau voldoende middelen zullen worden gegenereerd voor dit fonds in 2007. Deze premies worden gecombineerd geheven met de loon- en inkomstenbelasting in de 1e en 2e schijf.

• Wat betreft de premiepercentages voor de WIA verwacht het kabinet dat de premie voor de werkhervattingskas in 2007, waaruit de uitkeringen voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA) worden gefinancierd, vast wordt gesteld op een gemiddeld percentage van 0,70% in 2007. In dit premieniveau is rekening gehouden met de zogenaamde rentehobbel, waarmee een «level-playing-field» met de particuliere verzekeringsmarkt wordt bereikt. Werkgevers kunnen er immers voor kiezen om dit risico zelf te dragen dan wel particulier te verzekeren. De WAO-pemba-premie zal naar verwachting dalen tot gemiddeld 0,68% in 2007 aangezien er geen nieuwe instroom van uitkeringsgerechtigden meer optreedt. Het UWV zal overigens nog een advies opstellen voor de premiepercentages werkhervattingskas en WAO-pemba-premie. Met de uitkomsten van dit advies zal rekening worden gehouden bij de definitieve premievaststelling door het kabinet van alle premies voor 2007 in oktober/november van dit jaar. Het kabinet stelt voor de uniforme WIA-basispremie vast te stellen op 5,0% in 2007. Hiermee wordt bereikt dat de totale gemiddelde WIA-premie voor 2007 niet stijgt ten opzichte van 2006 en uitkomt op 6,40%. Deze premies zijn gemaximeerd tot het maximumpremieloon en worden sinds 2006 geïnd door de belastingdienst.

• De wachtgeldpremie wordt niet door het kabinet vastgesteld maar door het UWV in oktober 2006 op advies van de verschillende sectoren. Deze premie is gedifferentieerd naar de desbetreffende sectoren. Deze premie is verhoogd met 0,28% wegens de verplichte werkgeversbijdrage kinderopvang.

• Het kabinet stelt voor de uniforme Awf-premie voor 2007 in het kader van de gewenste koopkracht- en lastenontwikkeling met 1,35%-punt voor werknemers en met 0,15% voor werkgevers te verlagen ten opzichte van 2006 en vast te stellen op 7,15% in 2007. De premie wordt geheven vanaf een franchise op ongeveer minimumloon niveau tot het maximumdagloon en wordt geïnd door de belastingdienst. Indien het UWV een andere wachtgeldpremie vaststelt dan thans wordt voorzien dan kan dit leiden tot een aangepaste premiestelling voor de werkgeverspremie Awf binnen een lastenneutraal kader.

• De zogenaamde UFO-premie ter financiering van voornamelijk de zwangerschaps- en bevallingsuitkeringen bij de overheidswerkgevers wordt gelijk gehouden aan 2006 op 0,78% in 2007.


In onderstaande tabel zijn de desbetreffende premiepercentages weergegeven.

Tabel 4: Premiepercentages voor de sociale verzekeringen in procenten van het premieplichtige inkomen
 20062007
premieniveau’s  
Aow17,9017,90
anw1,251,25
wao-basis5,405,00
wao gedifferentieerda1,000,70
Whkb 0,70
Awf8,657,15
wachtgeldfondsena1,481,76
ufo-premie overheidswerkgevers0,780,78

a Deze premie neemt het kabinet over van het UWV-advies

b Per 1 januari 2006 is de WAO vervangen door de WIA. Voor 2006 is de premie voor de regeling gedeeltelijk arbeidsongeschikten (WGA) opgenomen in de basispremie WAO en vanaf 2007 worden deze lasten gefinancierd via de WHK-premie.


Op basis van de vast te stellen premiepercentages voor 2007 en de verwachte grondslagontwikkeling zijn de premie-inkomsten geraamd. In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de verwachte premie-inkomsten van de fondsen. Aanvullend worden op grond van specifieke overwegingen de sociale verzekeringsfondsen ook voor een deel gevoed uit rijksmiddelen en ontvangen de fondsen een vergoeding voor het aanhouden van overschotten bij het rijk (geïntegreerd middelenbeheer). Ook deze middelen zijn opgenomen in onderstaande tabel.

Tabel 5: Ontvangsten sociale verzekeringen en premie-uitgaven in de werknemersverzekeringen
 20062007
Ontvangsten sociale fondsen (in mld euro’s)  
premies36,335,8
   
bijdragen van het rijk6,88,2
saldo onderlinge betalingen fondsena– 1,0– 0,9
interest0,30,4
totale ontvangsten42,543,5

a De af te dragen werkgeverspremies over de SZW-relevante uitkeringen leveren een bijdrage aan de financiering van uitgaven van de zorg-fondsen. Voor alle fondsen gezamenlijk zijn de afdrachten over de uitkeringen gelijk aan de inkomsten (onderlinge betaling).


De premie-inkomsten dalen van 36,3 miljard tot 35,8 miljard. Dit is veroorzaakt door extra inkomsten wachtgeldfondsen ter financiering van de verplichte werkgeversbijdrage kinderopvang en door een stijging van de premiegrondslag. Hier staat tegenover dat de AWf-premie is verlaagd in 2007 met 1,35%-punt voor werknemers en 0,15% voor werkgevers, waardoor de premie-inkomsten voor het Awf-fonds zijn verlaagd met ruim 900 miljoen.


Bij de raming van de premie-ontvangsten is rekening gehouden met de zogenaamde premie-uitgaven. Onder een premie-uitgave wordt verstaan een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van premieontvangsten die voortvloeit uit een voorziening in de wet voorzover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet. Drie regelingen zijn expliciet opgenomen in de Wet financiering sociale verzekeringen (Wfsv)5: de premievrijstelling oudere werknemers, de premiekorting arbeidsgehandicapte werknemers en de premievrijstelling marginale arbeid. Daarnaast zijn er enkele regelingen in de Wet op de loonbelasting, die een lagere grondslag tot gevolg hebben en daardoor voor een lagere premieafdracht zorgen. Dit zijn de werknemersspaarregelingen (spaarloon), de feestdagenregeling en de vakantiebonnen. Tegenover de lagere premieafdracht van deze drie regelingen staat overigens ook een lagere aanspraak op uitkeringen. Uit onderstaande tabel blijkt dat premie-uitgaven werknemersverzekeringen worden geraamd op 1,2 miljard in zowel 2006 als 2007.

Tabel 6: De premie-uitgaven in de werknemersverzekeringen
 20062007
Premie-uitgaven werknemersverzekeringen (in mln euro’s)  
Premievrijstelling WAO/WIA oudere werknemers1 0201 051
Premiekorting arbeidsgehandicapte werknemers3836
Premievrijstelling marginale arbeid00
   
Werknemersspaarregelingen140129
Feestdagenregeling1615
Vakantiebonnen55
   
Totaal (in mln)1 2191 236
Totaal (in mld)1,21,2

Door het confronteren van de premie-inkomsten met de premiegefinancierde uitgaven resulteert het exploitatie saldo van de sociale fondsen. In onderstaande tabel is getoond dat er voor de gezamenlijke fondsen een exploitatie-evenwicht resulteert in 2006 en een overschot van 0,2 miljard in 2007. Uit onderstaand overzicht blijkt dat de exploitatie saldi van de fondsen voor de AOW en Anw naar verwachting zal uitkomen op 0,2 miljard in 2007 en van de fondsen voor de WIA en Werkloosheid (Awf) op – 0,7 miljard in 2007.

Uit onderstaande tabel blijkt ook dat het vermogensoverschot toe van 8,1 miljard in 2006 naar verwachting licht oploopt tot 8,3 miljard in 2007. In bijlage 12 is een overzicht te vinden van de exploitatieoverzichten sociale verzekeringen per regeling.

Tabel 7: De exploitatie- en vermogenspositie van de sociale fondsen in miljarden euro’s
 20062007
confrontatie ontvangsten en uitgaven  
ontvangsten sociale fondsen (zie tabel 5)42,543,5
uitgaven sociale fondsenb41,543,2
explotatiesaldo sociale fondsen0,00,2
waarvan aow/anw (svb)0,10,2
waarvan wia/awf en ufo (uwv)– 0,6– 0,7
waarvan wachtgeld (uwv)0,40,7
   
vermogenssaldo per fonds  
svb aow/anw0,40,6
uwv wia/awf en ufo7,26,5
uwv wachtgeld0,51,2
totaal8,18,3

b Dit zijn de uitkeringslasten sociale verzekeringen plus uitvoeringskosten (te onderscheiding van de door de begroting van SZW gefinancierde regelingen) toegelicht op de begrotingsartikelen 23, 25, 30, 31 en 32.


De geraamde exploitatieposities van de sociale fondsen voor 2006 en 2007 zijn enigszins bijgesteld ten opzichte van de vorige begroting. In de vorige begroting werd een exploitatiesaldo van – 0,7 miljard voor 2006 en 0,5 miljard voor 2007 geraamd en de huidige ramingen komen uit op 0,0 miljard in 2006 en 0,2 miljard in 2007. In onderstaande tabel worden de bijstellingen nader verklaard.

Tabel 8: De bijstellingen in de exploitatiesaldi van de sociale fondsensinds de vorige begroting naar oorzaak in miljarden euro’s
 20062007
Niveau Begroting 2006– 0,70,5
   
Bijstellingen:  
Inkomsten (+ = meevaller en leidt tot verbetering exploitatiesaldo):  
Meer premie-inkomsten door hogere economische groei0,50,2
Bijstelling premie-inkomsten door aanpassing premiepercentage0,0– 0,6
Nabetalingen fondsen aan het rijk en bijstelling rijksbijdragen– 0,31,2
Overige effecten aan de inkomstenkant van de fondsen (interest)0,1– 0,5
Uitgaven (+ = meevaller en leidt tot verbetering exploitatiesaldo):  
Meevallende uitgaven0,50,2
Bijstelling uitvoeringskosten– 0,2– 0,3
Bijdrage kinderopvang werkgevers 0,4
   
Niveau Begroting 20070,00,2

De bijstelling van de exploitatiesaldi kan als volgt worden toegelicht:

• Hogere premie-inkomsten wegens de meevallende economische groei.

• Per saldo lagere premie-inkomsten in 2007 door aanpassing van de premiepercentages. De wachtgeld-premie is wegens de financieringvan de kinderopvangtoeslag verhoogd met 0,28%-punt en de Awf-premie is in het kader van de beoogde koopkrachtontwikkeling verlaagd met 1,35%-punt voor werknemers en 0,15% voor werkgevers.

• Per saldo lagere inkomsten door betalingen tussen fondsen en het rijk. Enerzijds hebben de nabetalingen van de fondsen aan het rijk in het kader van de afrekening van de gecombineerde heffing wat betreft de verdeling tussen premies volksverzekeringen en belastingen geleid tot een tegenvaller. Anderzijds zijn de rijksbijdragen aan de fondsen verhoogd voornamelijk ter opvanging van de tekorten bij het AOW-fonds,

• Een meevallende uitgavenontwikkeling heeft geleid tot een gunstiger exploitatiesaldo van de fondsen.

• Een beperkte bijstelling in de uitvoeringskosten.

4  De totale uitgaven op deze begroting dienen te worden gecorrigeerd voor een aantal posten om op de uitgaven SZA uit te komen. De totale uitgaven van 70 miljard dienen te worden verminderd met de rijksbijdrage van 10,6 miljard (voorkomen dubbeltelling), de ontvangsten van 1,0 miljard (als niet belastingontvangst relevant voor SZA-kader) en uitgaven van 0,3 miljard voor personeel (relevant voor de begroting in enge zin) en vermeerderd met een bijzondere uitgave van 0,1 miljard en de aanvullende post van 0,3 miljard ter compensatie van de loon- en prijsontwikkeling.

5  De premie-uitgaven voor de volksverzekeringen AOW en Anw worden verantwoord in de Miljoenennota in het totaal van de gecombineerde heffing voor de loon- en inkomstenbelasting.