Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

Bijlage 11: Monitor financiële interventies

Sinds het najaar van 2008 heeft het kabinet interventies gepleegd om het financiële stelsel gezond te houden en de rust te helpen herstellen in de financiële markten. In 2017 heeft het kabinet een aantal stappen gezet tot het afbouwen van het verworven aandeel in financiële instellingen. Zo heeft het kabinet haar belang in ABN Amro afgebouwd van 70% naar 56%, en is a.s.r. sinds de verkoop van de laatste tranche aandelen in september 2017 weer volledig in private handen. Op deze manier werkt de overheid aan een verantwoorde terugtreding uit de financiële sector.

Gevolgen van interventies financiële crisis voor de schatkist

Negen jaar overheidsinterventies in de financiële sector hebben hun sporen nagelaten in de schatkist. Er zijn tientallen miljarden euro’s uitgegeven als direct gevolg van de crisis, waarvan het merendeel in de eerste jaren na 2008. Op dit moment is de financiële sector in rustiger vaarwater gekomen, waardoor de overheidsbelangen in financiële ondernemingen kunnen worden afgebouwd. Het is daarom mogelijk om een voorlopige balans op te maken, waarin de kosten en opbrengsten van de diverse maatregelen tegen elkaar worden afgezet.

Tabel: Voorlopig resultaat interventies 2008–2017 (in miljoenen euro)
 

2008–2017

 

Opbrengsten

Kosten

Saldo (– = negatief)

ABN AMRO

5.151

8.981

– 3.830

 

Investering (o.a. dividend)

3.091

5.058

– 1.967

 

Overbruggingskrediet

2.054

1.946

108

 

RFS

6

661

– 655

 

Resultaat beursgang

 

1.316

– 1.316

         

ASR

744

885

– 141

 

Investering (o.a. dividend)

627

885

– 258

 

Resultaat beursgang

117

 

117

         

SNS Reaal (incl. Propertize)

1.760

2.003

– 243

 

Investering (o.a. dividend)

1.347

903

444

 

Overbruggingskrediet

40

1.100

– 1.060

 

Resultaat verkoop

373

 

373

         

IJsland

58

202

– 144

         

ING

4.986

486

4.500

 

Back-up

1.455

 

1.455

 

Securities

3.531

486

3.045

         

Aegon

1.087

163

924

         

Garantiefaciliteit

1.379

– 132

1.511

         

Griekenland

246

807

– 561

         

Europese instrumenten

2.370

288

2.082

         

Overige kosten

 

63

– 63

         

Totaal

17.781

13.744

4.037

Er kan worden geconcludeerd dat het voorlopige resultaat van directe financiële interventies positief is. Dit komt met name door de opbrengsten op de leningen aan Aegon en ING, de garantiefaciliteit interbancaire regelingen en de crisisgerelateerde winst van DNB. Aan de andere kant is het voorlopige resultaat op ABN Amro negatief. De rentelasten op het geld dat geleend is om de redding van ABN Amro te financieren zijn hiervan de belangrijkste oorzaak.

Het hierboven vermelde positieve resultaat van € 4,0 mld. is een tussenstand per 31 december 2017. Het uiteindelijke resultaat hangt af van de verkoopopbrengst van SNS Bank, RFS, de opbrengst van alle resterende aandelen in ABN AMRO, alle kosten die nog gemaakt moeten worden en niet in de laatste plaats de nog te ontvangen dividenden. Daarnaast geldt dat bovenstaande rekensom geen totaaloverzicht is van de kosten en baten van de crisis. Voor alle kosten en baten voor de overheid van de veranderingen en ingrepen op de financiële markten sinds 2008 moet breder gekeken worden. Het positieve resultaat hiervoor houdt bijvoorbeeld geen rekening met de financiële steun aan Europese landen via een van de Europese steunfondsen EFSF, EFSM of ESM. Ook de voordelen van de inmiddels gestarte bankenunie zijn niet meegewogen. Verder ontbreken de kosten van de lagere economische groei, zoals gemiste belastingopbrengsten en hogere werkloosheidsuitgaven. Uiteindelijk leidt een crisis altijd tot maatschappelijk verlies.

Tabellen interventies krediet- en eurocrisis

Deze gebruikelijke bijlage geeft middels een aantal tabellen een overzicht van de verschillende interventies. Tabel 11.1 geeft de kasstromen en de garanties die met de interventies gepaard gaan en de vindplaatsen ervan in de begroting IX integraal weer. Daarnaast zijn de effecten van de maatregelen op achtereenvolgens het EMU-saldo, de EMU-schuld en de staatsschuld per thema becijferd. De kolom «telling» geeft hierbij aan welke posten bij elkaar moeten worden opgeteld. Onderaan de tabel worden de totalen van alle maatregelen geconsolideerd.

Tabel 11.1 Budgettair overzicht interventies krediet- en eurocrisis (in mln. euro)

#

Stand: JV 2017 (– = ontvangst)

Telling

2008–2015

2016

2017

Bron:

 

A. Fortis/RFS/AA

         
               

1

Aanschaf ABN AMRO Group – ASR Verzekeringen – RFS Holdings (incl. Z-share en residual N-share)

 

27.955

   

IX art.3

2

 

waarvan relevant voor de EMU-schuld

 

27.852

   

CBS/Eurostat

3

 

waarvan relevant voor het EMU-saldo

 

3.088

   

CBS/Eurostat

4

Beursgang ABN AMRO Group N.V.

 

– 3.828

– 1.326

– 3.006

IX art.3

5

Beursgang a.s.r.

 

0

– 1.057

– 2.710

IX art.3

6

Overbruggingskrediet (voormalig) Fortis

 

1.750

– 950

0

IX art. 11

7

Renteontvangsten overbruggingskredieten (voormalig) Fortis

– 1.980

– 40

– 34

IX art. 11

8

Dividend ABN Amro Group

 

– 1.600

– 608

– 574

IX art.3

9

Dividend a.s.r.

 

– 397

– 170

– 60

IX art.3

10

Dividend RFS Holdings

 

– 6

0

 

IX art.3

11

Premieontvangsten capital relief instrument

 

– 193

   

IX art.3

12

 

Premieontvangsten counter indemnity

 

– 116

   

IX art.3

               
 

Verleende garanties

         

13

Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)

 

32.611

   

IX art.3

14

 

waarvan vervallen

 

– 32.611

   

IX art.3

15

Counter Indemnity ABN-AMRO

 

950

   

IX art.3

16

 

waarvan vervallen

 

– 950

   

IX art.3

               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

1, 4 t/m 12

21.585

– 4.151

– 6.384

 
 

Effect op EMU-saldo

3, 7 t/m 12

1.204

818

668

 
 

Effect op EMU-schuld

2, 4 t/m 12

21.482

– 4.151

– 6.384

 
 

Effect op staatsschuld

2, 4 t/m 12

21.482

– 4.151

– 6.384

 
             
   

B. SNS Reaal

         
               

17

Kapitalisatie SNS Reaal Holding N.V. (SRH)

 

300

   

IX art.3

18

Kapitalisatie SNS Reaal Bank N.V.

 

1.900

   

IX art.3

19

 

waarvan relevant voor het EMU-saldo

 

1.130

   

CBS/Eurostat

20

Aankoop SNS Bank N.V.

 

1.100

   

IX art.3

21

 

waarvan vordering SRH

 

1.598

   

IX art.3

22

 

waarvan inbrenging overbruggingskrediet SRH

1.100

   

IX art.3

23

Overbruggingskrediet SRH

 

0

   

IX art.3

24

Dividend SNS Bank N.V.

 

0

– 100

– 135

IX art.3

25

Renteontvangsten overbruggingskrediet SRH

 

– 40

   

IX art.3

26

Overheveling liquiditeit SRH

 

0

 

– 161

IX art.3

27

Resolutieheffing

 

– 1.005

     

28

Kapitalisatie Propertize

 

500

   

IX art.3

29

Verkoopopbrengst Propertize

 

0

– 873

 

IX art.3

30

Overdracht schuldtitels Propertize

 

0

– 2.355

1.750

IX art.11

31

Dividend Propertize

 

0

– 46

 

IX art.3

32

Premieontvangsten garantie Propertize

 

– 11

– 8

– 4

IX art.3

               
 

Verleende garanties

         

33

Garantieverlening VBO

 

4.166

   

IX art.3

34

 

waarvan vervallen

 

– 1.543

– 2.623

 

IX art.3

               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

17, 18, 20, 23 t/m 32

2.744

– 3.382

1.450

 
 

Effect op EMU-saldo

19, 24, 25, 27, 31, 32

– 74

154

139

 
 

Effect op EMU-schuld

17, 18, 20, 23 t/m 34

5.256

– 3.382

1.450

 
 

Effect op staatsschuld

17, 18, 20, 23 t/m 32

2.744

– 3.382

1.450

 
               
 

C. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)

       
               

35

Verstrekt kapitaal ING

 

0

   

IX art.3

36

Verstrekt kapitaal Aegon

 

0

   

IX art.3

37

Verstrekt kapitaal SNS Reaal

 

565

   

IX art.3

38

 

waarvan afgeboekt

 

– 565

   

IX art.3

39

Couponrente ING

 

– 839

   

IX art.3

40

Couponrente Aegon

 

– 177

   

IX art.3

41

Couponrente SNS Reaal

 

– 38

   

IX art.3

42

Repurchase fee ING

 

– 2.692

   

IX art.3

43

Repurchase fee Aegon

 

– 910

   

IX art.3

44

Repurchase fee SNS Reaal

 

0

   

IX art.3

               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

35 t/m 37, 39 t/m 44

– 4.091

     
 

Effect op EMU-saldo

39 t/m 41

1.054

     
 

Effect op EMU-schuld

35 t/m 37, 39 t/m 44

– 4.091

     
 

Effect op staatsschuld

35 t/m 37, 39 t/m 44

– 4.091

     
               
 

D. Back-up faciliteit ING

         
               

45

Meerjarenverplichting aan ING

 

0

   

IX art.3

46

Alt-A-portefeuille

 

0

   

IX art.3

47

 

waarvan relevant voor de EMU-schuld

 

0

   

CBS/Eurostat

48

Back-upfaciliteit ING totaal:

 

– 1.455

   

IX art.3

a

 

waarvan funding fee (rente + aflossing)

 

21.720

   

IX art.3

b

 

waarvan management fee

 

204

   

IX art.3

c

 

waarvan portefeuilleontvangsten (rente + aflossing)

 

– 21.829

   

IX art.3

d

 

waarvan garantiefee

 

– 448

   

IX art.3

e

 

waarvan additionele garantiefee

 

– 479

   

IX art.3

f

 

waarvan additionele fee

 

– 229

   

IX art.3

g

 

waarvan verhandelbaarheidsfee

 

– 34

   

IX art.3

h

 

waarvan eenmalige uitkering

 

– 379

   

IX art.4

i

 

waarvan incidentele uitgave

 

19

   

IX art.3

               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

48

– 1.455

     
 

Effect op EMU-saldo

48 b, f, g

59

     
 

Effect op EMU-schuld

47, 48

– 1.455

     
 

Effect op staatsschuld

48

– 1.455

     
               
 

E. Garantiefaciliteit bancaire leningen

         
               

49

Premieontvangsten garanties bancaire leningen

– 1.379

   

IX art.2

50

Schade-uitkeringen

 

0

   

IX art.2

51

Garanties bancaire leningen

 

50.275

   

IX art.2

52

 

waarvan vervallen

 

– 50.275

   

IX art.2

               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

49, 50

– 1.379

     
 

Effect op EMU-saldo

49, 50

1.379

     
 

Effect op EMU-schuld

49, 50

– 1.379

     
 

Effect op staatsschuld

49, 50

– 1.379

     
               
 

F. IJsland

         
               

53

Vordering op IJsland

 

0

   

IX art.2

54

Tussenrekening «recovery oude topping up'

 

106

   

IX art.2

55

Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave

 

1.428

   

IX art.2

56

Uitvoeringskosten IJslandse DGS door DNB

 

1

   

IX art.2

57

Renteontvangsten lening IJsland

 

0

   

IX art.2

58

Aflossing hoofdsom lening IJsland

 

– 1.428

   

IX art.2

59

Schikking IJsland

 

– 58

     
               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

55 t/m 59

– 57

     
 

Effect op EMU-saldo

56, 57

48

     
 

Effect op EMU-schuld

55 t/m 59

– 57

     
 

Effect op staatsschuld

55 t/m 59

– 57

     
               
 

Totaal A t/m F

         
 

Toerekenbare rentelasten

 

8.783

477

344

 
 

Effect op EMU-saldo

 

– 3.586

495

463

 
 

Effect op EMU-schuld

 

19.756

– 7.533

– 4.934

 
 

Effect op staatsschuld

 

17.244

– 7.533

– 4.934

 
               

#

Stand: JV 2017 (– = ontvangst)

Telling

2008–2015

2016

2017

Bron:

               
 

G. Griekenland

         
               

60

Lening aan Griekenland

 

3.199

0

0

IX art.4

61

Rente lening Griekenland

 

– 239

– 5

– 2

IX art.4

62

Rentevergoeding Griekenland (ANFA)

 

39

0

0

IX art.4

63

Teruggave winsten SMP

 

238

0

0

IX art.4

               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

60 t/m 63

3.237

– 5

– 2

 
 

Effect op EMU-saldo

61 t/m 63

– 38

5

2

 
 

Effect op EMU-schuld

60 t/m 63

3.237

– 5

– 2

 
 

Effect op staatsschuld

60 t/m 63

3.237

– 5

– 2

 
               
 

H. Europese instrumenten

         
               

64

Verstrekt kapitaal EFSF

 

2

0

0

IX art.4

65

Verstrekt kapitaal ESM

 

4.573

0

0

IX art.4

66

Crisisgerelateerde winst DNB

 

– 2.211

– 122

– 37

IX art.3

67

 

waarvan relevant voor het EMU-saldo

 

– 1.947

– 122

– 37

IX art.3

               
 

Garanties

         

68

Garantieplafond Nederland EFSF

 

49.640

– 15.486

0

IX art.4

a

effect verstrekte garantie op EMU-schuld:

 

10.935

0

0

CBS/Eurostat

b

 

voor Ierland

 

1.122

0

0

CBS/Eurostat

c

 

voor Portugal

 

1.675

0

0

CBS/Eurostat

d

 

voor Griekenland

 

8.138

0

0

CBS/Eurostat

69

Garantieverlening NL-aandeel ESM

 

35.445

0

0

IX art.4

70

Garantieverlening DNB i.v.m. ophoging middelen IMF

13.610

– 13.610

13.610

IX art.4

71

Garantieverlening DNB

 

5.700

0

0

IX art.3

72

Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting

 

2.817

3

0

IX art.4

               
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

64 t/m 66

2.364

– 122

– 37

 
 

Effect op EMU-saldo

67

1.947

122

37

 
 

Effect op EMU-schuld

64 t/m 66, 68a

13.299

– 122

– 37

 
 

Effect op staatsschuld

64 t/m 66

2.364

– 122

– 37

 
               
 

Totaal G t/m H

         
 

Toerekenbare rentelasten

 

620

104

94

 
 

Effect op EMU-saldo

 

1.289

23

– 55

 
 

Effect op EMU-schuld

 

16.536

– 127

– 39

 
 

Effect op staatsschuld

 

5.601

– 127

– 39

 

In tabel 11.2 staan de bezittingen en schulden die vanwege de interventies (kredietcrisis en Europa) zijn ontstaan. Balansonderdelen zijn hierbij opgenomen tegen historische aankoopprijs, conform de bepalingen van de RBV die van toepassing zijn op het onderliggende departementale jaarverslag IX. De bezittingen zijn grotendeels gefinancierd met staatsschuld (zichtbaar in tabel 11.1). Verder is er het cumulatief saldo van kosten en opbrengsten («het resultaat») dat een deel van de bezittingen financiert (vanuit tabel 11.3.)

Tabel 11.2 Balans interventies (in mln. euro)

Bezittingen

ultimo 2017

Bron:

 

Schulden

ultimo 2017

Bron:

ABN AMRO, a.s.r. en RFS

       

Staatsschuld

10.212

tabel 1

 

ABN AMRO (56,17%)

12.168

art. 3

   

Cumulatief resultaat

4.037

tabel 3

 

a.s.r. (na verkoop)

0

art. 3

   

Vordering SRH op Staat

1.762

art. 3

 

RFS

2.642

art. 3

   

Nog te betalen schuldtitels Propertize

605

art. 11

 

Overbruggingskrediet ABN AMRO (voormalig Fortis)

800

art. 11

   

Cumulatieve rente

10.422

tabel 3

           

Cumulatieve uitvoeringskosten

63

tabel 3

SRH, SNS Holding en Propertize

             
 

Kapitalisatie SRH

300

art. 3

         
 

Kapitalisatie SNS Bank

1.900

art. 3

         
 

Kapitalisatie Propertize (na verkoop)

0

art. 3

         
 

Aankoop SNS Bank

1.598

art. 3

         
                 

Griekenland

             
 

Lening

3.199

art. 4

         
                 

EFSF

             
 

Deelneming

2

art. 4

         
                 

ESM

             
 

Deelneming

4.573

art. 4

   

Overige kosten en technische aansluiting

81

 
                 

Totaal:

27.182

   

Totaal:

27.182

 

Tabel 11.3 geeft een overzicht van de kosten en opbrengsten van interventies. Het resultaat betreft het jaarlijkse saldo dat op kasbasis gerealiseerd wordt. Eventuele afwaarderingen van activa (tabel 11.2) worden eveneens in het resultaat meegenomen maar dan pas op het moment dat deze daadwerkelijk gerealiseerd zijn. Deze behandeling wijkt af van de systematiek van het EMU-saldo. De tabel uit de paragraaf «Gevolgen van interventies financiële crisis voor de schatkist» is een samenvatting van tabel 11.3

Tabel 11.3 Overzicht toerekenbare kosten en opbrengsten (in mln. euro)

Kosten en opbrengsten

2008–2015

2016

2017

Cumulatief

           

ABN AMRO, a.s.r. en RFS

       
 

Dividend ABN AMRO, a.s.r. en RFS

2.003

778

634

3.415

 

Premieontvangsten Counter Indemnity ABN AMRO

116

   

116

 

Renteontvangsten overbruggingskrediet ABN AMRO

1.980

40

34

2.054

 

Premieontvangsten CRI ABN AMRO

193

   

193

 

Beursgang en tranches ABN AMRO

– 1.154

– 172

10

– 1.316

 

Beursgang en tranches a.s.r.

0

– 268

385

117

           

SNS Reaal

       
 

Couponrente SNS Reaal

38

   

38

 

Afboeking core-tier-1 securities

– 565

   

– 565

 

Dividend SNS Bank

0

100

135

235

 

Premieontvangsten garantie Propertize

11

8

4

23

 

Renteontvangsten overbruggingskrediet SRH

40

   

40

 

Afboeking overbruggingskrediet SRH

– 1.100

   

– 1.100

 

Resolutieheffing

1.005

   

1.005

 

Dividend Propertize

0

46

 

46

 

Verkoop Propertize

0

373

0

373

           

Aegon

       
 

Couponrente Aegon

177

   

177

 

Repurchase fee Aegon

910

   

910

           

ING

       
 

Couponrente ING

839

   

839

 

Repurchase fee ING

2.692

   

2.692

 

Resultaat ING Back-upfaciliteit

1.455

   

1.455

           

Griekenland

       
 

Rente en servicefee

239

5

2

246

 

Rentevergoeding Griekenland (ANFA)

– 39

0

0

– 39

 

Teruggave winsten SMP

– 238

0

0

– 238

           

IJsland

       
 

Topping up

– 106

   

– 106

 

Recovery topping up

106

   

106

 

Aangegroeide rente

0

   

0

 

Schikking IJsland

58

   

58

           

Europese instrumenten

       
 

Crisisgerelateerde winst DNB

2.211

122

37

2.370

           

Overige

       
 

Premieontvangsten garanties bancaire leningen

1.379

   

1.379

 

Overige kosten

– 58

– 3

– 2

– 63

 

Toerekenbare rentelasten op staatsschuld

– 9.403

– 581

– 438

– 10.422

           

Resultaat

2.789

448

801

4.037

In tabel 11.4 staan de uitstaande garanties die in het kader van de kredietcrisis en Europa verstrekt zijn. Het cumulatief saldo geeft de stand van de uitstaande garanties per einde 2017 weer.

Tabel 11.4 Garantieoverzicht (in mln. euro)

Garanties «kredietcrisis en europa»

2008–2015

2016

2017

Bron:

A. Fortis/RFS/AA

       
 

Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)

32.611

   

IX art.3

   

waarvan vervallen

– 32.611

   

IX art.3

               
 

Counter Indemnity ABN-AMRO

950

   

IX art.3

   

waarvan vervallen

– 950

   

IX art.3

               

B. SNS Reaal

       
 

Garantieverlening VBO

4.166

0

 

IX art.3

   

waarvan vervallen

– 1.543

– 2.623

 

IX art.3

               

E. Garantiefaciliteit bancaire leningen

       
 

Garanties bancaire leningen

50.275

   

IX art.2

   

waarvan vervallen

– 50.275

   

IX art.2

               

H. Europese instrumenten

       
 

Garantieplafond Nederland EFSF

49.640

– 15.486

0

IX art.4

   

effect verstrekte garantie op EMU-schuld:

10.935

0

0

CBS/Eurostat

     

voor Ierland

1.122

0

0

CBS/Eurostat

     

voor Portugal

1.675

0

0

CBS/Eurostat

     

voor Griekenland

8.138

0

0

CBS/Eurostat

               

Garantieverlening NL-aandeel ESM

35.445

0

0

IX art.4

Garantieverlening DNB i.v.m. ophoging middelen IMF

13.610

– 13.610

13.610

IX art.4

Garantieverlening DNB

5.700

0

0

IX art.3

Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting

2.817

3

0

IX art.4

               

Totaal

109.835

– 31.716

13.610

 
               

Cumulatief

109.835

78.119

91.729