Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

10 MONITOR FINANCIËLE INTERVENTIES

Sinds het najaar van 2008 heeft het kabinet interventies gepleegd om het financiële stelsel gezond te houden en de rust te helpen herstellen in de financiële markten. Beleid is om de verworven financiële deelnemingen zo spoedig mogelijk weer terug te brengen naar de markt. In 2018 zijn weliswaar geen aandelen verkocht, maar op de achtergrond heeft het kabinet toch stappen gezet tot het afbouwen van het verworven aandeel in financiële instellingen. Op deze manier werkt de overheid aan een verantwoorde terugtreding uit de financiële sector.

Gevolgen van interventies financiële crisis voor de schatkist

Tien jaar overheidsinterventies in de financiële sector hebben hun sporen nagelaten in de schatkist. Er zijn tientallen miljarden euro’s uitgegeven als direct gevolg van de crisis, waarvan het merendeel in de eerste jaren na 2008. Op dit moment is de financiële sector in rustiger vaarwater gekomen, waardoor de overheidsbelangen in financiële ondernemingen kunnen worden afgebouwd. Het is daarom mogelijk om een voorlopige balans op te maken, waarin de kosten en opbrengsten van de diverse maatregelen tegen elkaar worden afgezet.

Tabel 10.1 Voorlopig resultaat interventies 2008-2018 (in mln. euro)
 

2008-2018

  
 

Opbrengsten

Kosten

Saldo (- = negatief)

ABN AMRO

6.054

9.251

‒ 3.197

Investering (o.a. dividend)

3.960

5.270

‒ 1.310

Overbruggingskrediet

2.088

1.957

131

RFS

6

708

‒ 702

Resultaat beursgang

 

1.316

‒ 1.316

    

ASR

755

885

‒ 130

Investering (o.a. dividend)

638

885

‒ 247

Resultaat beursgang

117

 

117

    

SNS Reaal (incl. Propertize)

1.950

2.013

‒ 63

Investering (o.a. dividend)

1.537

913

624

Overbruggingskrediet

40

1.100

‒ 1.060

Resultaat verkoop

373

 

373

    

IJsland

58

202

‒ 144

    

ING

4.986

486

4.500

Back-up

1.455

 

1.455

Securities

3.531

486

3.045

    

Aegon

1.087

163

924

    

Garantiefaciliteit

1.379

‒ 131

1.510

    

Griekenland

248

964

‒ 716

    

Europese instrumenten

2.417

322

2.095

    

Overige kosten

 

65

‒ 65

    

Totaal

18.935

14.218

4.717

Er kan worden geconcludeerd dat het voorlopige resultaat van directe financiële interventies positief is. Dit komt met name door de opbrengsten op de leningen aan Aegon en ING, de garantiefaciliteit interbancaire regelingen en de crisisgerelateerde winst van DNB. Aan de andere kant is het voorlopige resultaat op ABN Amro negatief. De rentelasten op het geld dat geleend is om de redding van ABN Amro te financieren zijn hiervan de belangrijkste oorzaak.

Het hierboven vermelde positieve resultaat van € 4,7 mld. is een tussenstand per 31 december 2018. Het uiteindelijke resultaat hangt af van de verkoopopbrengst van SNS Bank, RFS, de opbrengst van alle resterende aandelen in ABN AMRO, alle kosten die nog gemaakt moeten worden en niet in de laatste plaats de nog te ontvangen dividenden. Daarnaast geldt dat bovenstaande rekensom geen totaaloverzicht is van de kosten en baten van de crisis. Voor alle kosten en baten voor de overheid van de veranderingen en ingrepen op de financiële markten sinds 2008 moet breder gekeken worden. Het positieve resultaat hiervoor houdt bijvoorbeeld geen rekening met de financiële steun aan Europese landen via een van de Europese steunfondsen EFSF, EFSM of ESM. Ook de voordelen van de inmiddels gestarte bankenunie zijn niet meegewogen. Verder ontbreken de kosten van de lagere economische groei, zoals gemiste belastingopbrengsten en hogere werkloosheidsuitgaven. Uiteindelijk leidt een crisis altijd tot maatschappelijk verlies.

Tabellen interventies krediet- en eurocrisis

Deze gebruikelijke bijlage geeft middels een aantal tabellen een overzicht van de verschillende interventies. Tabel 10.2 geeft de kasstromen en de garanties die met de interventies gepaard gaan en de vindplaatsen ervan in de begroting IX integraal weer. Daarnaast zijn de effecten van de maatregelen op achtereenvolgens het EMU-saldo, de EMU-schuld en de staatsschuld per thema becijferd. De kolom ‘telling’ geeft hierbij aan welke posten bij elkaar moeten worden opgeteld. Onderaan de tabel worden de totalen van alle maatregelen geconsolideerd.

Tabel 10.2 Budgettair overzicht interventies krediet- en eurocrisis (in mln. euro)
 

Stand: JV 2018 (- = ontvangst)

Telling

2008-2016

2017

2018

Bron:

       
 

A. Fortis/RFS/AA

     
       

1

Aanschaf ABN AMRO Group - ASR Verzekeringen - RFS Holdings (incl. Z-share en residual N-share)

 

27.955

  

IX art.3

2

waarvan relevant voor de EMU-schuld

 

27.852

  

CBS/Eurostat

3

waarvan relevant voor het EMU-saldo

 

3.088

  

CBS/Eurostat

4

Beursgang ABN AMRO Group N.V.

 

‒ 5.154

‒ 3.006

 

IX art.3

5

Beursgang a.s.r.

 

‒ 1.057

‒ 2.710

 

IX art.3

6

Overbruggingskrediet (voormalig) Fortis

 

800

0

0

IX art. 11

7

Renteontvangsten overbruggingskredieten (voormalig) Fortis

 

‒ 2.020

‒ 34

‒ 34

IX art. 11

8

Dividend ABN Amro Group

 

‒ 2.208

‒ 574

‒ 869

IX art.3

9

Dividend a.s.r.

 

‒ 567

‒ 60

‒ 11

IX art.3

10

Dividend RFS Holdings

 

‒ 6

  

IX art.3

11

Premieontvangsten capital relief instrument

 

‒ 193

  

IX art.3

12

Premieontvangsten counter indemnity

 

‒ 116

  

IX art.3

   

0

   
 

Verleende garanties

     

13

Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)

 

32.611

  

IX art.3

14

waarvan vervallen

 

‒ 32.611

  

IX art.3

15

Counter Indemnity ABN-AMRO

 

950

  

IX art.3

16

waarvan vervallen

 

‒ 950

  

IX art.3

       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

1, 4 t/m 12

17.434

‒ 6.384

‒ 913

 
 

Effect op EMU-saldo

3, 7 t/m 12

2.022

668

913

 
 

Effect op EMU-schuld

2, 4 t/m 12

17.331

‒ 6.384

‒ 913

 
 

Effect op staatsschuld

2, 4 t/m 12

17.331

‒ 6.384

‒ 913

 
       
 

B. SNS Reaal

     
       

17

Kapitalisatie SNS Reaal Holding N.V. (SRH)

 

300

  

IX art.3

18

Kapitalisatie SNS Reaal Bank N.V.

 

1.900

  

IX art.3

19

waarvan relevant voor het EMU-saldo

 

1.130

  

CBS/Eurostat

20

Aankoop SNS Bank N.V.

 

1.100

  

IX art.3

21

waarvan vordering SRH

 

1.598

3

2

IX art.3

22

waarvan inbrenging overbruggingskrediet SRH

 

1.100

  

IX art.3

23

Overbruggingskrediet SRH

 

0

  

IX art.3

24

Dividend SNS Bank N.V.

 

‒ 100

‒ 135

‒ 190

IX art.3

25

Renteontvangsten overbruggingskrediet SRH

 

‒ 40

  

IX art.3

26

Overheveling liquiditeit SRH

 

0

‒ 161

 

IX art.3

27

Resolutieheffing

 

‒ 1.005

   

28

Kapitalisatie Propertize

 

500

  

IX art.3

29

Verkoopopbrengst Propertize

 

‒ 873

  

IX art.3

30

Overdracht schuldtitels Propertize

 

‒ 2.355

1.750

0

IX art.11

31

Dividend Propertize

 

‒ 46

  

IX art.3

32

Premieontvangsten garantie Propertize

 

‒ 19

‒ 4

 

IX art.3

       
 

Verleende garanties

     

33

Garantieverlening VBO

 

4.166

  

IX art.3

34

waarvan vervallen

 

‒ 4.166

  

IX art.3

       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

17, 18, 20, 23 t/m 32

‒ 638

1.450

‒ 190

 
 

Effect op EMU-saldo

19, 24, 25, 27, 31, 32

80

139

190

 
 

Effect op EMU-schuld

17, 18, 20, 23 t/m 34

1.874

1.450

‒ 190

 
 

Effect op staatsschuld

17, 18, 20, 23 t/m 32

‒ 638

1.450

‒ 190

 
       
 

C. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)

     
       

35

Verstrekt kapitaal ING

 

0

  

IX art.3

36

Verstrekt kapitaal Aegon

 

0

  

IX art.3

37

Verstrekt kapitaal SNS Reaal

 

565

  

IX art.3

38

waarvan afgeboekt

 

‒ 565

  

IX art.3

39

Couponrente ING

 

‒ 839

  

IX art.3

40

Couponrente Aegon

 

‒ 177

  

IX art.3

41

Couponrente SNS Reaal

 

‒ 38

  

IX art.3

42

Repurchase fee ING

 

‒ 2.692

  

IX art.3

43

Repurchase fee Aegon

 

‒ 910

  

IX art.3

44

Repurchase fee SNS Reaal

 

0

  

IX art.3

       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

35 t/m 37, 39 t/m 44

‒ 4.091

   
 

Effect op EMU-saldo

39 t/m 41

1.054

   
 

Effect op EMU-schuld

35 t/m 37, 39 t/m 44

‒ 4.091

   
 

Effect op staatsschuld

35 t/m 37, 39 t/m 44

‒ 4.091

   
       
 

D. Back-up faciliteit ING

     
       

45

Meerjarenverplichting aan ING

 

0

  

IX art.3

46

Alt-A-portefeuille

 

0

  

IX art.3

47

waarvan relevant voor de EMU-schuld

 

0

  

CBS/Eurostat

48

Back-upfaciliteit ING totaal:

 

‒ 1.455

  

IX art.3

a

waarvan funding fee (rente + aflossing)

 

21.720

  

IX art.3

b

waarvan management fee

 

204

  

IX art.3

c

waarvan portefeuilleontvangsten (rente + aflossing)

 

‒ 21.829

  

IX art.3

d

waarvan garantiefee

 

‒ 448

  

IX art.3

e

waarvan additionele garantiefee

 

‒ 479

  

IX art.3

f

waarvan additionele fee

 

‒ 229

  

IX art.3

g

waarvan verhandelbaarheidsfee

 

‒ 34

  

IX art.3

h

waarvan eenmalige uitkering

 

‒ 379

  

IX art.4

i

waarvan incidentele uitgave

 

19

  

IX art.3

       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

48

‒ 1.455

   
 

Effect op EMU-saldo

48 b, f, g

59

   
 

Effect op EMU-schuld

47, 48

‒ 1.455

   
 

Effect op staatsschuld

48

‒ 1.455

   
       
 

E. Garantiefaciliteit bancaire leningen

     
       

49

Premieontvangsten garanties bancaire leningen

 

‒ 1.379

  

IX art.2

50

Schade-uitkeringen

 

0

  

IX art.2

51

Garanties bancaire leningen

 

50.275

  

IX art.2

52

waarvan vervallen

 

‒ 50.275

  

IX art.2

       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

49, 50

‒ 1.379

   
 

Effect op EMU-saldo

49, 50

1.379

   
 

Effect op EMU-schuld

49, 50

‒ 1.379

   
 

Effect op staatsschuld

49, 50

‒ 1.379

   
       
 

F. IJsland

     
       

53

Vordering op IJsland

 

0

  

IX art.2

54

Tussenrekening «recovery oude topping up»

 

106

  

IX art.2

55

Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave

 

1.428

  

IX art.2

56

Uitvoeringskosten IJslandse DGS door DNB

 

1

  

IX art.2

57

Renteontvangsten lening IJsland

 

0

  

IX art.2

58

Aflossing hoofdsom lening IJsland

 

‒ 1.428

  

IX art.2

59

Schikking IJsland

 

‒ 58

   
       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

55 t/m 59

‒ 57

   
 

Effect op EMU-saldo

56, 57

48

   
 

Effect op EMU-schuld

55 t/m 59

‒ 57

   
 

Effect op staatsschuld

55 t/m 59

‒ 57

   
       
 

Totaal A t/m F

     
 

Toerekenbare rentelasten

 

9.260

344

278

 
 

Rente ING back-up

    

CBS/Eurostat

 

Effect op EMU-saldo

 

‒ 3.091

463

825

 
 

Effect op EMU-schuld

 

12.223

‒ 4.934

‒ 1.103

 
 

Effect op staatsschuld

 

9.711

‒ 4.934

‒ 1.103

 
       
       

#

Stand: JV 2018 (- = ontvangst)

Telling

2008-2016

2017

2018

Bron:

       
 

G. Griekenland

     
       

60

Lening aan Griekenland

 

3.199

0

0

IX art.4

61

Rente lening Griekenland

 

‒ 244

‒ 2

‒ 2

IX art.4

62

Rentevergoeding Griekenland (ANFA)

 

39

0

0

IX art.4

63

Teruggave winsten SMP

 

238

0

103

IX art.4

       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

60 t/m 63

3.232

‒ 2

101

 
 

Effect op EMU-saldo

61 t/m 63

‒ 33

2

101

 
 

Effect op EMU-schuld

60 t/m 63

3.232

‒ 2

101

 
 

Effect op staatsschuld

60 t/m 63

3.232

‒ 2

101

 
       
 

H. Europese instrumenten

     
       

64

Verstrekt kapitaal EFSF

 

2

0

0

IX art.4

65

Verstrekt kapitaal ESM

 

4.573

0

0

IX art.4

66

Crisisgerelateerde winst DNB

 

‒ 2.333

‒ 37

‒ 47

IX art.3

67

waarvan relevant voor het EMU-saldo

 

‒ 2.069

‒ 37

‒ 47

IX art.3

       
 

Garanties

     

68

Garantieplafond Nederland EFSF

 

34.154

0

0

IX art.4

a

effect verstrekte garantie op EMU-schuld:

 

10.935

0

0

CBS/Eurostat

b

voor Ierland

 

1.122

0

0

CBS/Eurostat

c

voor Portugal

 

1.675

0

0

CBS/Eurostat

d

voor Griekenland

 

8.138

0

0

CBS/Eurostat

69

Garantieverlening NL-aandeel ESM

 

35.445

0

0

IX art.4

70

Garantieverlening DNB i.v.m. ophoging middelen IMF

 

0

13.610

0

IX art.4

71

Garantieverlening DNB

 

5.700

0

‒ 5.700

IX art.3

72

Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting

 

2.820

0

60

IX art.4

       
 

Totale uitgaven minus ontvangsten

64 t/m 66

2.242

‒ 37

54

 
 

Effect op EMU-saldo

67

2.069

37

‒ 54

 
 

Effect op EMU-schuld

64 t/m 66, 68a

13.177

‒ 37

54

 
 

Effect op staatsschuld

64 t/m 66

2.242

‒ 37

54

 
       
 

Totaal G t/m H

     
 

Toerekenbare rentelasten

 

724

94

89

 
 

Effect op EMU-saldo

 

1.312

‒ 55

‒ 143

 
 

Effect op EMU-schuld

 

16.409

‒ 39

54

 
 

Effect op staatsschuld

 

5.474

‒ 39

54

 

In tabel 10.3 staan de bezittingen en schulden die vanwege de interventies (kredietcrisis en Europa) zijn ontstaan. Balansonderdelen zijn hierbij opgenomen tegen historische aankoopprijs, conform de bepalingen van de RBV die van toepassing zijn op het onderliggende departementale jaarverslag IX. De bezittingen zijn grotendeels gefinancierd met staatsschuld (zichtbaar in tabel 10.2). Verder is er het cumulatief saldo van kosten en opbrengsten (‘het resultaat’) dat een deel van de bezittingen financiert (vanuit tabel 10.4.)

Tabel 10.3 Balans interventies (in mln. euro)

Bezittingen

Ultimo 2018

Bron

Schulden

Ultimo 2018

Bron

      

ABN AMRO, a.s.r. en RFS

     

ABN AMRO (56,26%)

12.187

art. 3

Staatsschuld

9.163

tabel 1

a.s.r. (na verkoop)

0

art. 3

Cumulatief resultaat

4.717

tabel 3

RFS

2.642

art. 3

Vordering SRH op Staat

1.764

art. 3

Overbruggingskrediet ABN AMRO (voormalig Fortis)

800

art. 11

Nog te betalen schuldtitels Propertize

600

art. 11

      

SRH, SNS Holding en Propertize

  

Cumulatieve rente

10.789

tabel 3

Kapitalisatie SRH

300

art. 3

Cumulatieve uitvoeringskosten

65

tabel 3

Kapitalisatie SNS Bank

1.900

art. 3

   

Kapitalisatie Propertize (na verkoop)

0

art. 3

   

Aankoop SNS Bank

1.598

art. 3

   
      

Griekenland

     

Lening

3.199

art. 4

   
      

EFSF

     

Deelneming

2

art. 4

   
      

ESM

     

Deelneming

4.573

art. 4

Overige kosten en technische aansluiting

102

 
      

Totaal:

27.201

 

Totaal:

27.201

 

Tabel 10.4 geeft een overzicht van de kosten en opbrengsten van interventies. Het resultaat betreft het jaarlijkse saldo die op kasbasis gerealiseerd worden. Eventuele afwaarderingen van activa (tabel 10.3) worden eveneens in het resultaat meegenomen maar dan pas op het moment dat deze daadwerkelijk gerealiseerd zijn. Deze behandeling wijkt af van de systematiek van het EMU-saldo. Tabel 10.1 is een samenvatting van tabel 10.4.

Tabel 10.4 Overzicht toerekenbare kosten en opbrengsten (in mln. euro)

Kosten en opbrengsten

2008-2016

2017

2018

Cumulatief

     

ABN AMRO, a.s.r. en RFS

    

Dividend ABN AMRO, a.s.r. en RFS

2.781

634

879

4.294

Premieontvangsten Counter Indemnity ABN AMRO

116

  

116

Renteontvangsten overbruggingskrediet ABN AMRO

2.020

34

34

2.088

Premieontvangsten CRI ABN AMRO

193

  

193

Beursgang en tranches ABN AMRO

‒ 1.326

10

0

‒ 1.316

Beursgang en tranches a.s.r.

‒ 268

385

0

117

     

SNS Reaal

    

Couponrente SNS Reaal

38

  

38

Afboeking core-tier-1 securities

‒ 565

  

‒ 565

Dividend SNS Bank

100

135

190

425

Premieontvangsten garantie Propertize

19

4

 

23

Renteontvangsten overbruggingskrediet SRH

40

  

40

Afboeking overbruggingskrediet SRH

‒ 1.100

  

‒ 1.100

Resolutieheffing

1.005

  

1.005

Dividend Propertize

46

  

46

Verkoop Propertize

373

0

 

373

     

Aegon

    

Couponrente Aegon

177

  

177

Repurchase fee Aegon

910

  

910

     

ING

    

Couponrente ING

839

  

839

Repurchase fee ING

2.692

  

2.692

Resultaat ING Back-upfaciliteit

1.455

  

1.455

     

Griekenland

    

Rente en servicefee

244

2

2

248

Rentevergoeding Griekenland (ANFA)

‒ 39

0

0

‒ 39

Teruggave winsten SMP

‒ 238

0

‒ 103

‒ 341

     

IJsland

    

Topping up

‒ 106

  

‒ 106

Recovery topping up

106

  

106

Aangegroeide rente

0

  

0

Schikking IJsland

58

  

58

     

Europese instrumenten

    

Crisisgerelateerde winst DNB

2.333

37

47

2.417

     

Overige

    

Premieontvangsten garanties bancaire leningen

1.379

  

1.379

Overige kosten

‒ 61

‒ 2

‒ 2

‒ 65

Toerekenbare rentelasten op staatsschuld

‒ 9.984

‒ 438

‒ 367

‒ 10.789

     

Resultaat

3.236

801

680

4.717

In tabel 10.5 staan de uitstaande garanties die in het kader van de kredietcrisis en Europa verstrekt zijn. Het cumulatief saldo geeft de stand van de uitstaande garanties per einde 2018 weer.

Tabel 10.5 Garantieoverzicht (in mln. euro)

Garanties

2008-2016

2017

2018

Bron

     

A. Fortis/RFS/AA

    

Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)

32.611

  

IX art.3

waarvan vervallen

‒ 32.611

  

IX art.3

     

Counter Indemnity ABN-AMRO

950

  

IX art.3

waarvan vervallen

‒ 950

  

IX art.3

     

B. SNS Reaal

    

Garantieverlening VBO

4.166

  

IX art.3

waarvan vervallen

‒ 4.166

  

IX art.3

     

E. Garantiefaciliteit bancaire leningen

    

Garanties bancaire leningen

50.275

  

IX art.2

waarvan vervallen

‒ 50.275

  

IX art.2

     

H. Europese instrumenten

    

Garantieplafond Nederland EFSF

34.154

0

0

IX art.4

effect verstrekte garantie op EMU-schuld:

10.935

0

0

CBS/Eurostat

voor Ierland

1.122

0

0

CBS/Eurostat

voor Portugal

1.675

0

0

CBS/Eurostat

voor Griekenland

8.138

0

0

CBS/Eurostat

     

Garantieverlening NL-aandeel ESM

35.445

0

0

IX art.4

Garantieverlening DNB i.v.m. ophoging middelen IMF

0

13.610

0

IX art.4

Garantieverlening DNB

5.700

0

‒ 5.700

IX art.3

Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting

2.820

0

60

IX art.4

     
     

Totaal

78.119

13.610

‒ 5.640

 
     

Cumulatief

888.344

91.729

86.089