Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

3. Arbeidsongeschiktheid

Algemene doelstelling

De overheid beschermt werknemers tegen de inkomensgevolgen van arbeidsongeschiktheid en stimuleert hen te blijven werken of het werk te hervatten.

De overheid vindt dat werknemers die loon derven als gevolg van arbeidsongeschiktheid verzekerd moeten zijn van een redelijk inkomen. Daarom zijn werknemers verplicht verzekerd op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). De WIA omvat twee uitkeringsregimes: de Inkomensverzekering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten (IVA) en de Regeling werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA). De Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) is bij de introductie van de WIA ingetrokken, maar geldt nog wel voor mensen die vóór 1 januari 2004 door ziekte of gebrek arbeidsongeschikt zijn geworden. Op grond van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ) waren ondernemers verplicht verzekerd tegen de inkomensgevolgen van arbeidsongeschiktheid. De WAZ is per 1 augustus 2004 ingetrokken, maar geldt nog wel voor zelfstandigen die op dat moment een uitkering ontvingen.

Als het totale inkomen van de uitkeringsgerechtigde WIA, WAO of WAZ en diens eventuele partner onder het sociaal minimum ligt, kan de uitkeringsgerechtigde een toeslag ontvangen tot het sociaal minimum op grond van de Toeslagenwet (TW), zie beleidsartikel 2.

De overheid stimuleert met behulp van financiële prikkels voor zowel uitkeringsgerechtigden als werkgevers dat uitkeringsgerechtigden aan het werk blijven of (op termijn) weer aan het werk gaan. Daarnaast biedt de overheid gerichte re-integratieondersteuning aan uitkeringsgerechtigden die ondersteuning nodig hebben. De overheid kent daarbij een groot belang toe aan de eigen verantwoordelijkheid en het meewerken aan re-integratie door de uitkeringsgerechtigde.

Aan werknemers in Caribisch Nederland wordt met de Ongevallenverzekering (OV) een inkomensvoorziening geboden in geval van arbeidsongeschiktheid door een bedrijfsongeval.

Rol en verantwoordelijkheid

De Minister stimuleert aan het werk blijven of het werk hervatten met een bijdrage voor re-integratie-inspanningen aan het UWV. De Minister financiert de inkomensondersteuning met begrotingsgefinancierde uitkeringsregelingen. Bij de premiegefinancierde uitkeringsregelingen regisseert de Minister. Hij is in deze rollen verantwoordelijk voor:

  • •  De vormgeving, het onderhoud en de werking van het stelsel van wet- en regelgeving;
  • •  De vaststelling van het niveau van de uitkeringen van de onderscheiden regelingen;
  • •  De sturing van en het toezicht op de rechtmatige, doeltreffende en doelmatige uitvoering door het UWV;
  • •  De organisatie van de eigen uitvoering binnen het verband van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN).

De Minister van Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de fiscale wet- en regelgeving. Wanneer fiscale instrumenten worden ingezet om doelstellingen in het kader van het arbeidsongeschiktheidbeleid te realiseren, is de Minister van SZW hiervoor medeverantwoordelijk.

Beleidsconclusies

Afspraken met sociale partners over de WIA

Het kabinet heeft overeenstemming bereikt met werknemers en werkgevers over het afzien van de bezuinigingen op de WIA die in het regeerakkoord zijn opgenomen. Deze bezuinigingen bestonden uit de aanpassing van het schattingsbesluit en het invoeren van een inkomenseis voor (toekomstige) arbeidsongeschikten die tussen de 80 en 99 procent arbeidsongeschikt zijn bevonden (WGA80–99). Vanwege de afspraak met werkgevers over een nieuw pakket aan maatregelen rondom loondoorbetaling bij ziekte (Tweede Kamer, 2018–2019, 29 544, nr. 873), heeft het kabinet de balans in de maatregelen uit het regeerakkoord opnieuw bezien. Hierbij is ook meegewogen dat de verwachte instroom in de WIA lager uitvalt door de nieuwe afspraken op het gebied van loondoorbetaling bij ziekte.

Om te stimuleren dat WGA-gerechtigden zoveel mogelijk deelnemen aan het arbeidsproces, gaan de andere maatregelen uit het regeerakkoord (niet herbeoordelen van een arbeidsongeschikte tot vijf jaar na werkhervatting en experiment met scholingsaanbod voor arbeidsongeschikten) wel door. Tevens is besloten een werkgroep in de Stichting van de Arbeid in te stellen om de arbeidsparticipatie van geheel- en gedeeltelijk arbeidsongeschikten te bevorderen.

WIA-claimcriterium

Het wetsvoorstel waarmee het WIA-claimcriterium wordt aangepast voor mensen die met loonkostensubsidie werken in de Participatiewet zou in 2019 in werking treden, maar is uitgesteld. De financiële consequentie van dit uitstel is zeer gering.

WGA-uitkering eindigt bij getoond herstel verdiencapaciteit

Op dit moment oordelen de verzekeringsarts en arbeidsdeskundige over de mate van arbeidsongeschiktheid. In situaties waar WGA-gerechtigden langer dan één jaar meer dan 65% van hun maatmaninkomen verdienen, heeft dat echter geen toegevoegde waarde; betrokkene laat namelijk door zijn inkomsten al zien dat het verlies aan verdiencapaciteit minder dan 35% is. Daarom wordt geregeld dat de uitkering in deze situatie eindigt zonder tussenkomst van een verzekeringsarts of arbeidsdeskundige. Dit zou worden meegenomen in het wetsvoorstel waar het arbeidsongeschiktheidscriterium wordt gewijzigd voor werknemers die met loonkostensubsidie hebben gewerkt. Wegens uitstel van dat wetsvoorstel zal dit onderwerp komend jaar worden meegenomen in het wetsvoorstel waarin ook vijf jaar niet herbeoordelen meegenomen wordt (regeerakkoordmaatregel).

Beleidsevaluatie artikel 3

Met de brief aan de Tweede Kamer van 19 september 2018 (Tweede Kamer, 2017–2018, 30 982 nr. 42) is invulling gegeven aan de beleidsevaluatie artikel 3, in aanvulling op het IBO «Geschikt voor de arbeidsmarkt».

Reactie IBO arbeidsongeschiktheid

In april 2017 is het IBO «Geschikt voor de arbeidsmarkt» afgerond (Tweede Kamer, 2016–2017, 29 544, nr. 780). In de begroting 2018 is aangekondigd dat een inhoudelijke reactie door het volgende kabinet opgesteld zou worden. Deze reactie zal in 2019 door het kabinet worden opgesteld.

Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 4.3.1 Begrotingsgefinancierde uitgaven en ontvangsten artikel 3 (x € 1.000)

Artikelonderdeel

Realisatie 2014

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

Begroting 2018

Verschil 2018

Verplichtingen

616

703

682

804

813

824

– 11

Uitgaven

616

703

682

804

813

824

– 11

               

Inkomensoverdrachten

616

703

682

804

813

824

– 11

Ongevallenverzekering (Caribisch Nederland)

616

703

682

804

813

824

– 11

               

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Tabel 4.3.2 Premiegefinancierde uitgaven en ontvangsten artikel 3 (x € 1.000)

Artikelonderdeel

Realisatie 2014

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

Begroting 2018

Verschil

Uitgaven

9.037.660

9.040.645

9.199.616

9.455.806

9.701.073

9.850.289

– 149.216

               

Inkomensoverdrachten

8.960.618

8.967.297

9.138.683

9.394.789

9.625.415

9.560.795

64.620

IVA

1.170.506

1.408.374

1.712.782

2.036.404

2.425.658

2.294.369

131.289

WGA

1.883.004

2.076.296

2.327.604

2.492.840

2.646.644

2.730.425

– 83.781

WGA eigenrisicodragers

327.000

334.781

327.861

360.864

310.932

369.810

– 58.878

WAO

5.387.175

4.975.807

4.615.558

4.365.460

4.116.660

4.041.210

75.450

WAZ

192.933

172.039

154.878

139.221

125.521

124.981

540

               

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

77.042

73.348

60.933

61.017

75.658

102.317

– 26.659

Re-integratie WIA/WAO/WAZ/ZW

77.042

73.348

60.933

61.017

75.658

102.317

– 26.659

               

Nominaal

0

0

0

0

0

187.177

– 187.177

               

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Toelichting financiële instrumenten

A. Inkomensoverdrachten

A1. Ongevallenverzekering (Caribisch Nederland)

Werknemers in Caribisch Nederland die door een bedrijfsongeval geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn geraakt, krijgen op basis van de Ongevallenverzekering een uitkering (ongevallengeld). De uitkering is gekoppeld aan het laatstverdiende loon van de werknemer.

Budgettaire ontwikkelingen

De realisatie van de uitgaven aan de ongevallenverzekering in Caribisch Nederland komt nagenoeg overeen met de begrote uitgaven.

Beleidsrelevante kerncijfers

Tabel 4.3.3 Kerncijfers Ongevallenverzekering (Caribisch Nederland)1SZW-unit RCN.
 

Realisatie 2014

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

Begroting 2018

Verschil 2018

Volume uitkeringen Ongevallenverzekering (x 1.000 personen, ultimo)

2

0,1

0,1

0,1

<0,1

0

Noot 2: Cijfers voor deze jaren zijn vanwege een aanscherping in de gebruikte definitie niet vergelijkbaar met die voor latere jaren.

A2. Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)

De WIA geeft werknemers die na een wachttijd van twee jaar ten minste 35% arbeidsongeschikt zijn, recht op een uitkering, mits aan de voorwaarden daarvoor voldaan is. In de WIA staat werk voorop. Het accent ligt op wat mensen wel kunnen. Tegelijkertijd is er sprake van inkomensbescherming. De WIA wordt uitgevoerd door het UWV.

De WIA bestaat uit twee uitkeringsregimes. De IVA verstrekt een loondervingsuitkering aan werknemers die duurzaam volledig arbeidsongeschikt zijn. Wie nog gedeeltelijk kan werken of van wie herstel op termijn nog mogelijk is, krijgt een uitkering op basis van de WGA. Werkgevers kunnen daarbij eigenrisicodrager worden voor de WGA-lasten van hun ex-werknemers. Dit betekent dat ze een lagere premie aan het UWV betalen, omdat zij het gros van de verplichtingen van het UWV met betrekking tot re-integratie en uitkeringsbetaling overnemen.

Inkomensvoorziening volledig en duurzaam arbeidsongeschikten (IVA)

Budgettaire ontwikkelingen

De uitkeringslasten IVA komen € 131 miljoen hoger uit dan begroot. Indien rekening wordt gehouden met de ten tijde van de begrotingsopstelling geraamde loon- en prijsbijstelling (€ 42 miljoen, in tabel 4.3.2 onderdeel van de post nominaal) is de realisatie € 89 miljoen hoger dan begroot. Dit komt door een hogere instroom en een hogere doorstroom vanuit de WGA (€ 97 miljoen). Daarnaast kwam de gemiddelde jaaruitkering hoger uit dan begroot (€ 23 miljoen). Anderzijds waren er ontvangsten uit het verhaal op uitkeringen en kwam de tegemoetkoming arbeidsongeschikten lager uit (– € 31 miljoen).

Beleidsrelevante kerncijfers

De instroom in de IVA kwam in 2018 hoger uit dan begroot, evenals de doorstroom vanuit de WGA. De uitstroom kwam lager uit. Deze drie ontwikkelingen leiden tot een toename van het bestand, dat 6.000 uitkeringen hoger is uitgekomen dan begroot.

Regeling werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA) inclusief WGA eigenrisicodragers

Budgettaire ontwikkelingen

De uitkeringslasten WGA komen € 143 miljoen lager uit dan begroot. Indien rekening wordt gehouden met de ten tijde van de begrotingsopstelling geraamde loon- en prijsbijstelling (€ 68 miljoen, in tabel 4.3.2 onderdeel van de post nominaal) is de realisatie € 211 miljoen lager dan begroot. In de WGA was er een hogere doorstroom naar de IVA dan geraamd (– € 76 miljoen). Ook kwam de gemiddelde jaaruitkering lager uit (– € 71 miljoen). Daarnaast viel het aandeel nuluitkeringen (uitkeringen waar geen betaling tegenover staat) hoger uit (– € 45 miljoen). Tot slot waren er ontvangsten uit het verhaal op uitkeringen en kwam de tegemoetkoming arbeidsongeschikten hoger uit (per saldo – € 19 miljoen).

Beleidsrelevante kerncijfers

Het aantal WGA-uitkeringen is 3.000 lager uitgekomen dan begroot. Dit komt voornamelijk door een hoger dan verwachte doorstroom naar de IVA. Het aandeel werkende WGA’ers met resterende verdiencapaciteit vertoont een stijgende trend.

A3. Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO)

De WAO is per 29 december 2005 vervangen door de WIA. De WAO blijft gelden voor werknemers die op 1 januari 2004 een WAO-uitkering ontvingen. De WAO verstrekt uitkeringen tot aan de AOW-gerechtigde leeftijd. Daarom zullen er nog decennialang mensen zijn die een beroep blijven doen op de WAO. De WAO wordt uitgevoerd door het UWV.

Budgettaire ontwikkelingen

De uitkeringslasten WAO komen € 75 miljoen hoger uit dan begroot. Indien rekening wordt gehouden met de ten tijde van de begrotingsopstelling geraamde loon- en prijsbijstelling (€ 73 miljoen, in tabel 4.3.2 onderdeel van de post nominaal) is de realisatie € 2 miljoen hoger dan begroot. Zowel prijs als volume kwamen licht hoger uit dan verwacht.

Beleidsrelevante kerncijfers

De WAO is afgesloten voor nieuwe instroom. Het bestand neemt daardoor jaarlijks af en is in 2018 vrijwel op het begrote aantal uitgekomen.

Tabel 4.3.4 Kerncijfers IVA, WGA en WAO1UWV, jaarverslag.
 

Realisatie 2014

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 20182

Begroting 2018

Verschil 2018

IVA, WGA en WAO

             

Bestand in uitkeringen (x 1.000, ultimo)

553

545

546

550

556

553

3

 

waarvan IVA

61

72

85

98

113

107

6

 

waarvan WGA

148

158

168

179

190

193

– 3

 

waarvan WAO

343

315

293

273

254

253

1

Bestand als percentage van de verzekerde populatie (%)

8,1

8,1

8,1

7,9

7,8

8,0

– 0,2

                 

Instroom in uitkeringen (x 1.000)

38

36

40

42

44

43

1

 

waarvan IVA

8,2

8,5

9,6

10,5

11,6

10,3

1,3

 

waarvan WGA

29

27

30

31

32

32

0

 

waarvan WAO

1,0

0,9

0,7

0,7

0,7

0,6

0,1

Instroomkans (%)

0,6

0,5

0,6

0,6

0,6

0,6

0

                 

Uitstroom uit uitkeringen (x 1.000)

45

45

40

39

39

40

– 1

 

waarvan IVA

4,9

6,2

6,5

7,2

8,6

9,3

– 0,7

 

waarvan WGA

9,2

9,9

10,1

11,2

10,2

10,5

– 0,3

 

waarvan WAO

31

29

23

21

20

20

0

Doorstroom van WGA naar IVA (x 1.000)

6,6

8,5

10,1

10,1

11,7

9,4

2,3

Uitstroomkans WAO + WIA (%)

7,6

7,6

6,7

6,7

6,5

7,2

– 0,7

                 

WGA

             

Aandeel werkende WGA’ers met resterende verdiencapaciteit (%)

42

42

43

44

46

3

Noot 2: Betreft voorlopige cijfers.

Noot 3: Dit cijfer wordt niet geraamd.

Handhaving

De kengetallen op het gebied van handhaving vertonen een stabiel beeld vergeleken met voorgaande jaren. De methodiek voor de bepaling van de incassoratio is vanaf 2018 verbeterd en is nu gebaseerd op de complete set aan gegevens, waar voorheen de berekening werd gemaakt op basis van een representatieve steekproef.

Tabel 4.3.5 Kerncijfers IVA, WGA en WAO (fraude en handhaving)
 

Realisatie 2014

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

Preventie1
         

Gepercipieerde detectiekans (%)

78

83

79

79

74

Kennis van de verplichtingen (%)

89

91

88

89

88

           
Opsporing2
         

Aantal geconstateerde overtredingen met financiële benadeling (x 1.000)

2,0

2,0

1,1

1,2

1,23

Totaal benadelingbedrag (x € 1 mln)

9,8

9,4

6,0

7,4

7,0

           

Terugvordering

         

Incassoratio cohort 2013 (%)

40

57

64

71

72

Incassoratio cohort 2014 (%)

20

49

56

61

64

Incassoratio cohort 2015 (%)

4

22

45

57

63

Incassoratio cohort 2016 (%)

24

44

52

Incassoratio cohort 2017 (%)

19

43

Incassoratio cohort 2018 (%)

29

Noot 1: Ipsos «Kennis der verplichtingen en detectiekans». Kerncijfers preventie alleen van toepassing op WGA en WAO, IVA is buiten beschouwing gebleven.

Noot 2: UWV, jaarverslag.

Noot 3: Betreft voorlopige cijfers.

Noot 4: Deze cijfers komen logischerwijs niet voor.

A4. Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ)

De WAZ is een verplichte verzekering voor zelfstandigen, beroepsbeoefenaren, directeuren-grootaandeelhouders en meewerkende echtgenoten tegen de inkomensgevolgen van langdurige arbeidsongeschiktheid. De WAZ is op 1 augustus 2004 ingetrokken. Sindsdien kunnen ondernemers zelf bepalen of zij de inkomensrisico’s al dan niet willen afdekken, bijvoorbeeld via een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering. De WAZ blijft gelden voor zelfstandigen die op 1 augustus 2004 een uitkering ontvingen. De WAZ wordt uitgevoerd door het UWV.

Budgettaire ontwikkelingen

De uitkeringslasten WAZ komen € 1 miljoen hoger uit dan begroot. Indien rekening wordt gehouden met de ten tijde van de begrotingsopstelling geraamde loon- en prijsbijstelling (€ 2 miljoen, in tabel 4.3.2 onderdeel van de post nominaal) is de realisatie € 1 miljoen lager dan de begroting.

Beleidsrelevante kerncijfers

Het gerealiseerde aantal WAZ-uitkeringen komt overeen met het geraamde aantal.

Tabel 4.3.6 Kerncijfers WAZ1UWV, jaarverslag.
 

Realisatie 2014

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 20182

Begroting 2018

Verschil 2018

Bestand in uitkeringen (x 1.000, ultimo)

17

15

14

12

11

11

0

Noot 2: Betreft voorlopige cijfers.

B. Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

Re-integratie WIA/WAO/WAZ/ZW

Voor de re-integratie van uitkeringsgerechtigden in de WIA, WAO, WAZ en ZW zet het UWV middelen in om hen zo nodig te begeleiden op weg naar werk en te ondersteunen zodra zij werk hebben. Het UWV zet deze middelen in voor de inkoop van trajecten en diensten gericht op het vinden van werk. Daarnaast koopt het UWV voorzieningen (waaronder jobcoaching en vervoersvoorzieningen) in voor het ondersteunen van werkenden met een structureel functionele beperking. Het UWV beschikt vanaf 2015 over een geïntegreerd taakstellend re-integratiebudget voor de inzet van trajecten en van voorzieningen voor de re-integratieondersteuning van gedeeltelijk arbeidsgeschikten (inclusief Wajongers). Dit budget wordt jaarlijks aan het UWV beschikbaar gesteld en door het UWV verantwoord via de reguliere rapportages.

Budgettaire ontwikkelingen

SZW heeft in 2018 € 27 miljoen minder bijgedragen aan het UWV voor re-integratie WIA/WAO/WAZ/ZW dan begroot. Indien rekening wordt gehouden met de ten tijde van de begrotingsopstelling geraamde loon- en prijsbijstelling (€ 2 miljoen, in tabel 4.3.2 onderdeel van de post nominaal) is de realisatie € 29 miljoen lager dan begroot. Gedurende het jaar zijn op basis van realisatiecijfers van het UWV de uitgaven naar beneden bijgesteld. In 2018 zijn met het re-integratiebudget 18.372 re-integratietrajecten en 12.119 werkvoorzieningen ingekocht voor de WIA/WAO/WAZ/ZW doelgroep. In 2017 waren dit er respectievelijk 15.079 en 11.325. De in 2018 ingekochte trajecten komen in verband met de looptijd van deze trajecten ten laste van het re-integratiebudget 2018, 2019 en 2020.

Artikel