Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

Artikel 32. Rechtsbijstand en rechtspleging

Algemene doelstelling

Een doeltreffend en doelmatig rechtsbestel.

Rol en verantwoordelijkheid

Als stelselverantwoordelijke schept de Minister van VenJ optimale voorwaarden voor het in stand houden en verbeteren van een goed en toegankelijk rechtsbestel. De Minister heeft:

  • •  een financierende rol voor de rechtspraak. De Minister houdt toezicht op het beheer en is de werkgever voor de rechterlijke macht;
  • •  een financierende en kaderstellende rol voor de Raad voor Rechtsbijstand, het Bureau Financieel Toezicht en het Register beëdigde tolken en vertalers.16 Hij is verantwoordelijk voor het wettelijk kader waarbinnen tolken, vertalers, advocaten, notarissen en deurwaarders binnen het justitiële domein opereren;
  • •  een stimulerende rol voor alternatieve geschillenbeslechting. Hij is voorts verantwoordelijk voor het stelsel van de wettelijke schuldsanering van natuurlijke personen (WSNP).

Beleidswijzigingen

Rechtspraak

Voor de democratische rechtsstaat is een goed werkende juridische infrastructuur essentieel. De rechtspraak neemt daarin een centrale plaats in. De rechtspraak is bezig met een grote moderniseringsoperatie, waarin snelheid, toegankelijkheid, eenvoud en kwaliteit centraal staan. Digitalisering draagt daar aan bij. Digitale procesvoering krijgt in alle rechtsgebieden vorm. In 2018 worden de in 2017 in werking getreden KEI-wetgeving voor civiel en bestuursrecht verder gefaseerd doorgevoerd. Verdere modernisering van de civiele rechtspleging wordt mogelijk gemaakt door aanpassingen in het procesrecht en het bewijsrecht.

Toezicht en tuchtrecht

De Wet doorberekening kosten toezicht en tuchtrecht juridische beroepen treedt in werking met ingang van 1 januari 2018. Vanaf die datum worden de kosten van toezicht en tuchtrecht bij de beroepsgroepen in rekening gebracht.

Stelselvernieuwing rechtsbijstand

In de kabinetsreactie van mei 2016 op het in 2015 gepresenteerde rapport van de Commissie-Wolfsen zijn maatregelen gepresenteerd die het stelsel van de gesubsidieerde rechtsbijstand in de komende jaren beheersbaar en toekomstbestendig maken (Kamerstukken II 2015/16, 31 753, nr. 118). Met de middelen op de VenJ-begroting zijn de verwachte uitgaven aan de rechtsbijstand na invoering van de maatregelen gedekt.

Implementatie invoering rechtsbijstand bij ZSM

In 2018 wordt op basis van de uitkomsten van een business case traject verder gewerkt aan een andere organisatie van de reeds bestaande rechten op rechtsbijstand in de eerste fase van het strafproces.

Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 32.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 32 (x € 1.000)
   

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

1.610.487

1.475.272

1.459.835

1.428.748

1.417.516

1.414.100

1.410.619

                 

Apparaatsuitgaven

28.420

27.839

28.662

27.865

27.970

28.011

28.013

                 

32.1 Apparaatsuitgaven Hoge Raad

             
 

Personeel

24.471

26.172

26.155

25.355

25.460

25.459

25.461

 

waarvan eigen personeel

22.201

25.374

25.357

24.557

24.662

24.661

24.663

 

waarvan externe inhuur

2.270

775

775

775

775

775

775

 

waarvan overig personeel

0

23

23

23

23

23

23

                 
 

Materieel

3.949

1.667

2.507

2.510

2.510

2.552

2.552

 

waarvan ICT

1.937

1.000

1.100

1.390

1.390

1.390

1.390

 

waarvan SSO’s

61

62

62

62

62

62

62

 

waarvan overig materieel

1.951

605

1.345

1.058

1.058

1.100

1.100

                 

Programma-uitgaven

1.582.884

1.447.433

1.431.173

1.400.883

1.389.546

1.386.089

1.382.606

Waarvan juridisch verplicht

   

100%

       

32.2 Adequate toegang tot het rechtsbestel

             
 

Bijdrage ZBO/RWT

             
 

Raad voor Rechtsbijstand

49.836

48.521

47.099

46.080

45.468

45.060

45.060

 

Bureau Financieel Toezicht

6.146

6.434

2.289

2.289

2.289

2.289

2.289

 

Subsidies

           

 

Stichting Geschillencommissies Consumentenzaken

1.266

1.099

361

0

0

0

0

 

Overig Adequate toegang tot het rechtsbestel

268

117

115

120

120

120

120

 

Opdrachten

             
 

Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen

11.618

14.028

14.027

14.027

14.027

14.027

14.027

 

Toevoegingen rechtsbijstand

423.026

408.759

418.222

395.993

383.671

372.454

368.954

 

Overig Adequate toegang tot het rechtsbestel

510

1.903

402

402

402

401

401

                 

32.3 Optimale randvoorwaarden voor een doelmatig en doeltreffend rechtsbestel

       
 

Bijdrage aan de Raad voor de rechtspraak

1.071.739

944.255

922.853

914.216

915.962

924.133

924.150

                 
 

Bijdrage ZBO/RWT

             
 

College Bescherming Persoonsgegevens

8.245

8.987

12.851

14.847

14.843

14.843

14.843

 

College voor de Rechten van de Mens

7.086

7.242

7.031

7.029

6.924

6.922

6.922

 

Centraal Administratie Kantoor

364

2.809

2.809

2.809

2.809

2.809

2.809

 

Overig Optimale randvoorwaarden voor een doelmatig en doeltreffend rechtsbestel

572

725

725

725

725

725

725

 

Bijdrage medeoverheden

             
 

Overige bijdragen Rechtspleging

0

95

92

89

89

89

89

 

Subsidies

             
 

Subsidies Rechtspleging

867

566

445

445

445

445

445

 

Subsidies Wetgeving

1.298

1.487

1.487

1.487

1.487

1.487

1.487

 

Opdrachten

             
 

Overig Optimale randvoorwaarden voor een doelmatig en doeltreffend rechtsbestel

43

406

365

325

285

285

285

                 

Ontvangsten

197.941

231.424

229.498

277.446

289.219

290.119

290.119

 

waarvan griffierechten

194.248

198.283

200.078

233.946

244.119

244.119

244.119

Budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht zijn de apparaatsuitgaven voor de Hoge Raad en de bijdragen aan ZBO’s en RWT’s. Dat geldt ook voor de bijdrage voor de kosten voor de rechtsbijstand in de vorm van toevoegingen en piketten (opdrachten) en de bijdrage aan Raad voor de rechtspraak. Ook de opdrachten in het kader van de WSNP zijn volledig juridisch verplicht. Daarmee is 100% van de uitgaven die in de vorm van opdrachten worden gedaan juridisch verplicht.

De subsidies die op dit artikel worden verantwoord zijn geheel juridisch verplicht. Dit heeft in hoofdzaak betrekking op de subsidierelaties met de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken (SGC), de Nederlandse Vereniging voor de rechtspraak (NVvR), de Academie voor Overheidsjuristen en de Academie voor Wetgeving.

Toelichting op instrumenten

32.1 Apparaatsuitgaven Hoge Raad

Hoge Raad (HR)

Het betreft hier de financiering voor apparaatsuitgaven van de Hoge Raad der Nederlanden (HR), het hoogste rechtscollege in Nederland op het gebied van het civiele-, straf- en fiscale recht. Voor het civiele- en strafrecht is de HR dat tevens voor Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Saba en Sint Eustatius. De HR voert de cassatieprocedure uit. De cassatieprocedure verzekert en bevordert de rechtseenheid, rechtsontwikkeling en rechtsbescherming doordat de HR als cassatierechter toetst of het gerechtshof – en in voorkomende gevallen: de rechtbank – in zijn uitspraak het recht juist heeft toegepast en of de gegeven motivering begrijpelijk is.

32.2 Adequate toegang tot het rechtsbestel

Bijdragen aan ZBO’s en RWT’s

Raad voor Rechtsbijstand (RvR)

Het betreft hier de financiering voor apparaatsuitgaven van de RvR en het Juridisch loket, een advies- en doorverwijsinstelling voor eerstelijns rechtshulp. De RvR is belast met de uitvoering van de Wet op de rechtsbijstand, die er voor zorgt dat on- en mindervermogenden verzekerd zijn van toegang tot het rechtsbestel.

Bureau Financieel Toezicht (BFT)

Het Bureau Financieel Toezicht (BFT) houdt financieel toezicht op zo’n 1.500 notarissen en 380 gerechtsdeurwaarders. Ook is het belast met het toezicht op de naleving van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (WWFT). Het wetsvoorstel doorberekening kosten toezicht en tuchtrecht juridische beroepen (Kamerstukken II 2014–2015, 34 145) treedt per 1 januari 2018 in werking. Dit leidt ertoe dat de bijdrage van VenJ vanaf 2018 afneemt.

Subsidies

Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken (SGC)17

De SGC beoordeelt consumentenklachten. De SGC heeft op dit moment 54 geschillencommissies die klachten over verschillende onderwerpen behandelen. De SGC ontvangt voor de kosten van de koepelorganisatie een subsidie van VenJ.

Overig Adequate toegang tot het recht

Dit betreft een subsidie als bijdrage voor de kosten van de commissie Algemeen bij de SGC. Deze vangnetcommissie is geregeld in de implementatiewet buitengerechtelijke geschiloplossing.

Opdrachten

Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP)

Het Bureau WSNP coördineert de uitvoering van de Wet schuldsanering en reguleert de kwaliteit van de bewindvoering, onder andere door het register WSNP en een helpdesk. Via het bureau WSNP wordt een bijdrage verstrekt aan de bewindvoerder die een schuldsaneringsprocedure naar behoren afwikkelt. Gespecialiseerde insolventierechters houden toezicht op de goede afwikkeling van de circa 10.000 nieuwe schuldsaneringen per jaar. De gemiddelde subsidie voor een schuldsaneringstraject bedraagt circa € 1.100 over een periode van gemiddeld drie jaar.

Toevoegingen Raad voor Rechtsbijstand

De Raad voor Rechtsbijstand verstrekt toevoegingen aan een advocaat of mediator voor de verlening van rechtsbijstand aan rechtzoekenden met een laag inkomen en vermogen. De eigen bijdrage van de cliënt wordt verrekend met de vergoeding van de advocaat. De financiering van de Raad voor Rechtsbijstand vindt plaats aan de hand van het aantal afgegeven toevoegingen over de periode 1 september tot en met 31 augustus.

In tabel 32.2 is een uitsplitsing in uitgaven en in aantallen weergegeven van de productiegegevens van de Raad over de verschillende onderdelen binnen de rechtsbijstand.

De begrotingsraming is gebaseerd op de verwachte uitgaven na invoering van de maatregelen uit de kabinetsreactie op het rapport van de Commissie-Wolfsen (Kamerstukken II 2015/16, 31 753, nr. 118 kamerstuk TK 31 753, nr.118). De financiering van de gesubsidieerde rechtsbijstand is noodzakelijkerwijs een zogenoemde openeinde-regeling vanwege de grondwettelijke en verdragsrechtelijke aanspraken die rechtzoekenden hebben en de niet met zekerheid te voorspellen maatschappelijke ontwikkelingen die hun effect hebben op het beroep op rechtsbijstand.

Tabel 32.2 Productiegegevens Raad voor Rechtsbijstand
 

Realisatie

Prognoses

         
 
20161

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Strafzaken (ambtshalve)

             

Aantal afgegeven toevoegingen

44.853

40.981

39.370

35.678

32.907

31.016

30.182

Uitgaven (mln.)

€ 79,0

€ 67,0

€ 64,0

€ 54,7

€ 49,5

€ 45,9

€ 44,3

               

Strafzaken (regulier)

             

Aantal afgegeven toevoegingen

79.925

80.258

79.895

81.633

82.902

83.729

83.971

Uitgaven (mln.)

€ 56,4

€ 53,6

€ 52,8

€ 53,2

€ 54,2

€ 54,9

€ 55,1

               

Civiele zaken

             

Aantal afgegeven toevoegingen

194.605

221.375

215.647

195.999

177.918

165.587

162.045

Uitgaven (mln.)

€ 130,4

€ 147,0

€ 141,9

€ 131,1

€ 121,6

€ 114,8

€ 113,0

               

Bestuur

             

Aantal afgegeven toevoegingen

76.356

63.316

60.617

53.740

50.642

48.080

46.423

Uitgaven (mln.)

€ 50,8

€ 42,1

€ 40,1

€ 35,7

€ 34,1

€ 32,7

€ 31,7

               

Piketten

             

Aantal piketdeclaraties

119.494

117.507

142.000

159.264

159.128

158.973

158.673

Uitgaven (mln.)

€ 35,3

€ 39,0

€ 49,0

€ 51,7

€ 51,6

€ 51,6

€ 51,5

               

Lichte adviestoevoeging

             

Aantal afgegeven toevoegingen

9.148

8.418

7.673

6.926

6.253

5.644

4.995

Uitgaven (mln.)

€ 1,8

€ 1,6

€ 1,5

€ 1,4

€ 1,2

€ 1,1

€ 1,0

               

Asiel

             
Instroom asielzoekers (eerste, tweede en opvolgende aanvragen en inreis van nareizigers)2

33.670

41.000

37.000

22.500

22.500

22.500

22.500

Aantal afgegeven toevoegingen

45.852

29.314

28.442

28.442

28.442

28.442

28.442

Uitgaven (mln.)

€ 68,2

€ 48,9

€ 47,5

€ 47,1

€ 47,0

€ 47,0

€ 47,0

               

Het Juridisch Loket

             

Aantal klantencontacten

733.900

733.900

733.900

733.900

733.900

733.900

733.900

Uitgaven (mln.)

€ 24,0

€ 24,5

€ 24,4

€ 24,4

€ 24,4

€ 24,4

€ 24,4

               

Aanvullende rechtshulp (eerste lijn)

             

Aantal aanvullende rechtshulp

   

8.777

26.330

40.957

50.904

55.000

Uitgaven (mln.)

   

€ 1,9

€ 5,6

€ 8,6

€ 10,7

€ 11,6

               

Overige (rogatoire commissie, inning en restitutie, investeringen/implementatiekosten maatregelen)

             

Uitgaven (mln.)

–€ 2,5

€ 4,5

€ 14,5

€ 10,6

€ 10,7

€ 8,7

€ 8,7

               

Uitvoeringslasten Rechtsbijstand

             

Raad voor Rechtsbijstand

€ 24,9

€ 24,3

€ 22,9

€ 21,9

€ 21,3

€ 20,9

€ 20,9

               

Totaal uitgaven (mln.)

€ 468,4

€ 452,6

€ 460,6

€ 437,4

€ 424,4

€ 412,8

€ 409,3

Noot 1: De aantallen afgegeven toevoegingen in de tabel wijken af van de aantallen die vermeld worden in het Jaarverslag van de Raad voor Rechtsbijstand. Dit heeft te maken met het feit dat voor de financiering van de Raad voor Rechtsbijstand de aantallen over de periode 1 september t/m 31 augustus worden gehanteerd.

Noot 2: De aantallen zijn afgerond op tientallen.

Bronnen: Raad voor Rechtsbijstand, Prognosemodel Justitiële Ketens 2018, Kabinetsreactie rapport «Herijking rechtsbijstand – Naar een duurzaam stelsel voor de gesubsidieerde rechtsbijstand».

32.3 Optimale randvoorwaarden voor een doelmatig en doeltreffend rechtsbestel

Bijdrage aan Raad voor de rechtspraak (Rvdr)

De Minister van VenJ bekostigt de rechtspraak via de Rvdr. De Rvdr is het overkoepelende bestuur van de Rechtspraak, die verder bestaat uit de rechtbanken, de gerechtshoven, de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het Bedrijfsleven. De Raad bevordert de kwaliteit en eenheid van de rechtspraak, verzorgt de financiën, houdt toezicht en ondersteunt de bedrijfsvoering bij de gerechten. De Raad spreekt zelf geen recht. In dit artikelonderdeel wordt de totstandkoming van de bijdrage van de Minister van VenJ aan de Rvdr toegelicht.

Prijsafspraken

In het besluit Financiering Rechtspraak 2005 is bepaald dat de prijzen voor de Rechtspraak voor een periode van drie jaar worden vastgesteld en opgenomen in de begroting van VenJ. Recent is met de Rvdr overeenstemming bereikt over de prijzen voor de periode 2017–2019. De Tweede Kamer is daarover bij brief van 20 september 2016 (Kamerstukken TK 29 279, nr. 349) geïnformeerd.

Instroom, financiering en productie

Conform de Wet op de rechterlijke organisatie heeft de Rvdr zijn begrotingsvoorstel ingediend bij de Minister van VenJ op basis van de in- en uitstroomramingen uit onder andere het Prognosemodel Justitiële ketens, op basis van de prijzen zoals zijn vastgelegd in de het Prijsakkoord 2017 – 2019.

Tabel 32.3 Instroomontwikkeling rechtspraak
 

Realisatie

Prognoses

         
 

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Instroom, totaal aantal (x 1.000)

1.578

1.642

1.660

1.687

1.713

1.744

1.778

Jaarlijkse mutatie

– 6%

4%

1%

2%

2%

2%

2%

Bronnen: jaarverslag Rechtspraak 2017 en Prognosemodel Justitiële ketens

Tabel 32.4 Financiële bijdrage Raad voor de rechtspraak
 

Realisatie

Prognoses

         
 

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Begroting 2017 (x € 1.000)

 

949.987

917.585

895.941

907.844

914.744

914.744

mutatie (x € 1.000)

 

– 519

5.268

18.274

8.114

9.383

9.400

Begroting 2018 (x € 1.000)

1.071.738

949.468

922.853

914.215

915.958

924.127

924.144

Deze bijdrage is op basis van met de Raad voor de rechtspraak gemaakte productieafspraak.

Tabel 32.5 Productieafspraak rechtspraak
 

Realisatie

Prognoses

         
 

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Productie, totaal aantal (x 1.000)

1.599

1.642

1.649

1.653

1.647

1.683

1.703

Jaarlijkse mutatie

– 6%

4%

0%

0%

0%

2%

1%

Toelichting

In 2017 is de productieafspraak gelijk aan de instroomprognose. In de jaren daarna ligt de productieafspraak onder het niveau van de geraamde instroom. De instroomontwikkelingen blijken in verband met de afgelopen economische crisis en de vreemdelingenproblematiek uiterst moeilijk voorspelbaar en zijn de afgelopen jaren lager uitgevallen dan geraamd. Deze onzekerheid, als mede de financiële mogelijkheden van het Kabinet zijn redenen om een lagere productieafspraak te maken en – zo nodig – een beroep te doen op de reserves bij de Raad. Het ministerie zal de ontwikkeling van de instroom, werkvoorraden en de financiële positie van de Rechtspraak volgen en in samenspraak met de Raad zo nodig maatregelen nemen, in lijn met artikel 21 van het Besluit Financiering Rechtspraak 2005.

Bijdragen aan ZBO’s en RWT’s

College bescherming persoonsgegevens (Cbp) in het maatschappelijk verkeer aangeduid als Autoriteit persoonsgegevens (Ap)

Het Cbp houdt toezicht op de naleving en toepassing van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp), de Wet politiegegevens (Wpg), de Wet basisregistratie personen en Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Met ingang van 25 mei 2018 treedt de algemene verordening gegevensbescherming AVG) in werking; deze vervangt de Wbp. Vanaf dat moment heet het Cbp officieel Autoriteit persoonsgegevens. De extra werkzaamheden die dit naar verwachting met zich meebrengt heeft geresulteerd in een verhoging van het budget oplopend tot € 7 mln. structureel extra per jaar.

College voor de Rechten van de Mens (CRM)

Het CRM vervult zijn wettelijke taak als waakhond op het gebied van mensenrechten in Nederland. Het doet dit door gevraagd en ongevraagd onderzoek te doen naar verboden onderscheid. Dat kan zijn op basis van individuele klachten of naar aanleiding van concrete verzoeken over hoe gelijke behandelingswetgeving toe te passen. Ook heeft het CRM een rol bij normontwikkeling en periodieke evaluatie van de effectiviteit van wetgeving voor gelijke behandeling.

Centraal Administratie Kantoor (CAK)

Door het CAK (een ZBO onder het Ministerie van VWS) worden de eigen bijdragen voor de kosten van het strafproces geïnd. De eigen bijdragen voor de kosten van slachtofferzorg worden op beleidsartikel 34 verantwoord.

Subsidies

Subsidie Rechtspleging

De subsidie Rechtspleging betreft een exploitatiesubsidie aan de Nederlandse Vereniging voor de Rechtspraak (NVvR).

Subsidie Wetgeving

De subsidie Wetgeving betreft een subsidie aan de Stichting Recht en Overheid en aan het Nederlandse Juristencomité voor de mensenrechten voor de bescherming van mensenrechten.

Ontvangsten

Griffie

VenJ ontvangt griffierechten van burgers, overheden, bedrijven en ander rechtspersonen die civiele of bestuursrechtelijke procedures starten.

Daarnaast is als ontvangst geraamd de eigen bijdrage voor de kosten van het strafproces.

Noot 16: Bron: Wet op de rechtsbijstand, Wet op het notarisambt, Wet beëdigde tolken en vertalers

Noot 17: Naar aanleiding van herziening van het budget van het Ministerie van VenJ wordt de subsidie op SGC afgebouwd.